EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Hanefî Fıkıh Usulü Literatüründe Cem‘-i Münekker

Abdullah Erdem

Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD) · 20.11.2026 · (Advanced Online Publication)

DOI: 10.17335/sakaifd.1932226 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD), online erschienen am 20.11.2026. Verfasst von Abdullah Erdem. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışmada Hanefî fıkıh usûlü literatüründe cemʿ-i münekkerin lafız taksimindeki konumu ve bu konuda ortaya çıkan görüş ayrılıklarının teorik temelleri incelenmiştir. Çalışmanın amacı, cemʿ-i münekker etrafında şekillenen tartışmaların yalnızca bu lafız türünün umum ifade edip etmediği meselesinden ibaret olmadığını; aksine Hanefî usûl düşüncesinde âmm lafzın mahiyeti, istiğrâk ve şümûl anlayışı ile lafızların vazʿ teorisine ilişkin farklı yaklaşımların bir yansıması olduğunu ortaya koymaktır. Araştırmada klasik Hanefî usûl literatürü esas alınmış; Cessâs, Debûsî, Pezdevî, Serahsî, Sadrüşşerîa ve Molla Hüsrev’in konuya ilişkin görüşleri kronolojik ve mukayeseli yöntemle değerlendirilmiştir. Ayrıca konuya ilişkin çağdaş çalışmalar dikkate alınarak mevcut literatürdeki değerlendirmeler mukayeseli biçimde analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda, erken dönem Hanefî usûlcülerinin cemʿ-i münekkeri genel olarak âmm lafız kapsamında değerlendirdikleri; ancak bu dönemde istiğrâk ve şümûl kavramlarının henüz müteahhir dönem usûlcülerindeki teknik içerikleriyle kullanılmadığı tespit edilmiştir. Debûsî ile birlikte sistematikleşen yaklaşımda âmmın temel unsurunun istiğrâk değil şümûl olduğu kabul edilmiş; bu doğrultuda cemʿ-i münekker de âmm lafız kapsamında değerlendirilmiştir. Buna karşılık Sadrüşşerîa, âmmın tanımında istiğrâkı zorunlu unsur kabul ederek umum ifade etmeyen cemʿ-i münekkeri hâss ile âmm arasında vasıta bir kategoriye yerleştirmiş; Molla Hüsrev ise onu müstakil bir lafız türü olarak kabul ederek lafız taksimini yeniden yapılandırmıştır. Böylece ihtilafın, yalnızca cemʿ-i münekkerin umum ifade edip etmediği meselesinden kaynaklanmadığı; âmm lafzın mahiyeti, lafızların vazʿı ve lafız taksiminin sistematiğine ilişkin farklı usûl anlayışlarının bir sonucu olduğu ortaya konulmuştur. Bu çalışma, cemʿ-i münekker tartışmasını erken dönemden müteahhir döneme kadar kronolojik bir bütünlük içerisinde ele alarak, Hanefî lafız teorisindeki kavramsal dönüşümü ve bu dönüşümün arka planındaki metodolojik gerekçeleri ortaya koyması bakımından mevcut literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Zitieren

APA

Erdem, A. (2026). Hanefî Fıkıh Usulü Literatüründe Cem‘-i Münekker. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD). https://doi.org/10.17335/sakaifd.1932226

Vancouver

Erdem A. Hanefî Fıkıh Usulü Literatüründe Cem‘-i Münekker. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD). 2026. doi:10.17335/sakaifd.1932226

BibTeX
@article{Erdem2026,
  author = {Erdem, Abdullah},
  title = {Hanefî Fıkıh Usulü Literatüründe Cem‘-i Münekker},
  journal = {Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD)},
  year = {2026},
  number = {Advanced Online Publication},
  doi = {10.17335/sakaifd.1932226}
}
Kostenlos starten →