Mâverâünnehir Hanefî Fıkıh Tarihinde Bir Ulemâ Silsilesi: Mergînânî/Özkendî Ailesinin İlim Geleneğindeki Yeri
Usul İslam Araştırmaları · 30.06.2026 · (45) · 195-232
DOI: 10.56361/usul.1855025 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Usul İslam Araştırmaları, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Zharkynbai Sebetov. Die Arbeit nennt 61 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hanefî fıkıh tarihine baktığımızda aynı soy ve aileden gelen çok sayıda fakihin bulunduğunu ve bazı tarih ve tabakat eserlerinde bu aile bağlarına işaret edildiğini görmekteyiz. Bu makale, Hanefî fıkıh tarihinde Mâverâünnehir’de V/XI. ve VI/XII. yüzyıllarda etkin olmuş Mergīnânî/Özkendî ailesinin fıkıh silsilesini, ilmî faaliyetlerini ve bu ilmî gelenek içerisindeki konumunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. Konunun önemi, Hanefî fıkhının Orta Asya’da kurumsallaşmasında ve ilim geleneğinin nesilden nesile aktarılmasında ulemâ ailelerinin merkezi rolünü aydınlatmasından kaynaklanmaktadır. Çalışmamızda başta tabakat ve fetâvâ eserleri olmak üzere birincil kaynaklara dayanan biyografik ve eleştirel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, ailenin bilinen ilk üyesi Abdülazîz b. Abdürrezzâk el-Mergīnânî’den (ö. 477/1084) Kādîhan lakabıyla tanınan Hasan b. Mansûr el-Özkendî’ye (ö. 592/1196) kadar uzanan dört kuşağı kapsamaktadır. Araştırmamız sonucunda ulaşılan temel tespit, Mergīnânî ve Özkendî nisbelerinin makalede söz konusu olan tek bir ulemâ ailesine ait olduğu ve bu ailenin fertlerinin baba-oğul, amca-yeğen, dede-torun gibi yakın akrabalık bağları üzerinden fıkıh ilmini sürdürmüş olduğudur. Ancak hoca-öğrenci ilişkisi sadece aile bireyleri arasında sınırlı kalmamış, dönemin önde gelen âlimlerinin derslerine katılmak ve ilim tahsili için bölgenin farklı şehirlerine seyahat etmek gibi yollarla da gerçekleşmiştir. Mergīnânî/Özkendî ailesi Mâverâünnehir’de Hanefî fıkhına yön veren köklü ulemâ ailelerinden biri olarak bölgede fıkıh ilminin gelişimine büyük katkı sağlamış, ilmi hem aile içinde hem de dönemin diğer saygın âlimleriyle etkileşim içinde sürdürerek sonraki dönem Hanefî fıkhı üzerinde kalıcı bir etki bırakmıştır.
Zitieren
APA
Sebetov, Z. (2026). Mâverâünnehir Hanefî Fıkıh Tarihinde Bir Ulemâ Silsilesi: Mergînânî/Özkendî Ailesinin İlim Geleneğindeki Yeri. Usul İslam Araştırmaları, 195-232. https://doi.org/10.56361/usul.1855025
Vancouver
Sebetov Z. Mâverâünnehir Hanefî Fıkıh Tarihinde Bir Ulemâ Silsilesi: Mergînânî/Özkendî Ailesinin İlim Geleneğindeki Yeri. Usul İslam Araştırmaları. 2026:195-232. doi:10.56361/usul.1855025
BibTeX
@article{Sebetov2026,
author = {Sebetov, Zharkynbai},
title = {Mâverâünnehir Hanefî Fıkıh Tarihinde Bir Ulemâ Silsilesi: Mergînânî/Özkendî Ailesinin İlim Geleneğindeki Yeri},
journal = {Usul İslam Araştırmaları},
year = {2026},
number = {45},
pages = {195--232},
doi = {10.56361/usul.1855025}
}
EUVIMED