İbn Bâbeşâz’ın Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Muhsibe Adlı Eserinde Bazı Dil Kuramları
İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi · 30.06.2026 · 3 (4) · 1-21
DOI: 10.66677/itkan.1880277 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Yasin Özden und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 60 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada, klasik nahiv düşüncesinin teorik temelini oluşturan dil kuramları, V/XI. yüzyılda Mısır’da yaşamış olan nahiv âlimi İbn Bâbeşâz’ın Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Muhsibe adlı eseri bağlamında incelenmektedir. İbn Bâbeşâz, Fâtımîler döneminde yaşamış önemli bir dil âlimidir. Ele alınan eser, müellifin kendi telif ettiği el-Mukaddimetü’l-Muhsibe adlı muhtasar nahiv risalesi üzerine yazdığı şerhtir. Bu şerh, sadece dil eğitimi amacıyla telif edilen didaktik bir metin olmayıp aynı zamanda klasik nahiv düşüncesinin teorik temellerini ortaya koyan önemli bir kaynak niteliğindedir. Makalenin temel amacı, söz konusu eserde yer alan ve Arap gramerinde kuramsal düşüncenin şekillenmesinde belirleyici rol oynayan başlıca dil kuramlarını tespit etmek ve bu dil kuramlarının müellifin nahiv düşüncesindeki yerini ortaya koymaktır. Bu çerçevede âmil (etken), hazif (eksilti), taʿlîl (nedensellik) ve kuvvet gibi dil kuramları ele alınmış, klasik Arap gramerinin teorik zeminini oluşturan bu dil kuramlarının aynı zamanda dilin iletişim boyutunda da fonksiyonel bir rol oynadığı ortaya konmuştur. Sonuç olarak; Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Muhsibe, klasik nahiv düşüncesinin kuramsal birikimini yansıtan, dilin yapısal ve anlamsal yönlerini bir bütün olarak ele alan bütüncül bir yaklaşıma sahiptir. Bu yönüyle eser, hem kendi döneminin dil anlayışını sistemli bir şekilde temsil etmekte hem de sonraki dönem dilciler için teorik bir referans niteliği taşımaktadır.
Zitieren
APA
Özden, Y., & Cengiz, E. (2026). İbn Bâbeşâz’ın Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Muhsibe Adlı Eserinde Bazı Dil Kuramları. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(4), 1-21. https://doi.org/10.66677/itkan.1880277
Vancouver
Özden Y, Cengiz E. İbn Bâbeşâz’ın Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Muhsibe Adlı Eserinde Bazı Dil Kuramları. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi. 2026;3(4):1-21. doi:10.66677/itkan.1880277
BibTeX
@article{zden2026,
author = {Özden, Yasin and Cengiz, Emin},
title = {İbn Bâbeşâz’ın Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Muhsibe Adlı Eserinde Bazı Dil Kuramları},
journal = {İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi},
year = {2026},
volume = {3},
number = {4},
pages = {1--21},
doi = {10.66677/itkan.1880277}
}
EUVIMED