EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Dört Mezhepten Kādılkudât Uygulaması: Memlük Yargı Sisteminde Mezhep Pluralizminin Kurumsallaşması

Rabia Okutan, Mehmet Dirik

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi · 11.08.2026 · (47) · 239-261

DOI: 10.59777/ihad.1889383 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 11.08.2026. Verfasst von Rabia Okutan und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 38 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, Memlükler Dönemi’nde Sultan Baybars’ın öncülüğünde geliştirilen dört mezhepten kādılkudât atama uygulamasını, mezhep çoğulculuğunun yargı alanında kurumsallaşma süreci, işleyişi ve sınırları çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Sultan Baybars’ın yargı alanındaki bu düzenlemesinin, farklı fıkhî geleneklerin temsiline matuf teknik bir uygulamadan ibaret olmadığı; aksine hukuk kurumu ile siyasî otorite arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlayan, çok katmanlı ve işlevsel bir kurumsal yapıyı ikame ettiği ileri sürülmektedir. Çalışmada, dört mezhebin resmî olarak yargı sistemine dâhil edilmesinin fıkhî çoğulculuk bakımından taşıdığı teorik ve pratik anlam ile bu yapının Memlük siyasî sistemi içerisindeki meşrûiyet üretimi, merkezîleşme eğilimleri ve siyasî denge arayışıyla olan ilişkisi birlikte ele alınmaktadır. Araştırmanın kapsamı, söz konusu uygulamanın tarihî arka planı, dört kādılkudâtın yetki ve konumları, mezhepler arası temsilin yargı pratiğine yansımaları ve bu çoğulcu yapının fiilî sınırlarıyla belirlenmiştir. Yöntem olarak klasik dönem tarih ve fıkıh literatürü ile modern akademik çalışmalar karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiş; normatif söylem ile uygulama arasındaki farklılıklar, tayin süreçleri ve yargısal yetki alanları üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, mezhep temsiliyetinin bir yandan yargı süreçlerinin toplumsal kabulünü ve hukuk güvenliğini güçlendirdiğini, diğer yandan sultanın tayin, azil ve düzenleme yetkileri aracılığıyla merkezî otoritenin yargı üzerindeki denetimini sürdürmesine imkân tanıdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca teorik düzeyde eşitlik iddiası taşıyan bu çoğulcu yapının, pratikte siyasî ihtiyaçlar, bürokratik düzenlemeler ve yerleşik teamüller doğrultusunda sınırlandığı tespit edilmektedir. Yapılan değerlendirme dört mezhepten kādılkudât atanması uygulamasının ne yalnızca fıkhî çoğulculuğun kendiliğinden gelişen tabiî bir sonucu ne de salt siyasî bir araç olarak açıklanabileceğini göstermektedir. Aksine bu düzenleme, hukukî çoğulculuk ile siyasî denetimin aynı kurumsal yapı içerisinde birlikte işlediği, Memlükler’e özgü, özgün ve tarihî açıdan dikkat çekici bir yargı tecrübesini yansıtmaktadır.

Zitieren

APA

Okutan, R., & Dirik, M. (2026). Dört Mezhepten Kādılkudât Uygulaması: Memlük Yargı Sisteminde Mezhep Pluralizminin Kurumsallaşması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 239-261. https://doi.org/10.59777/ihad.1889383

Vancouver

Okutan R, Dirik M. Dört Mezhepten Kādılkudât Uygulaması: Memlük Yargı Sisteminde Mezhep Pluralizminin Kurumsallaşması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026:239-261. doi:10.59777/ihad.1889383

BibTeX
@article{Okutan2026,
  author = {Okutan, Rabia and Dirik, Mehmet},
  title = {Dört Mezhepten Kādılkudât Uygulaması: Memlük Yargı Sisteminde Mezhep Pluralizminin Kurumsallaşması},
  journal = {İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  number = {47},
  pages = {239--261},
  doi = {10.59777/ihad.1889383}
}
Kostenlos starten →