HACI BEKTAŞ VELÎ’NİN MAKÂLÂT’INDA İNSAN VE DİKOTOMİK (İKİ İLKELİ) YAPI
Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] · 14.11.2026 · 9 (2) · 562-577
DOI: 10.58659/estad.2052248 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], online erschienen am 14.11.2026. Verfasst von Mustafa Sever. Die Arbeit nennt 11 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hacı Bektaş-ı Velî, Ahmet Yesevî ardılı, Horasan erenlerinden biridir. Anadolu’nun sıkıntılı bir döneminde Horasan’dan gelerek Suluca Karahöyük’e yerleşir. Yoksulluk ve sıkıntı içindeki insanlara birlikte çalışmayı, üretmeyi ve Hz. Peygamber’in “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” (Saraç, 2007: 300) hâdis-i şerifi gereğince de paylaşmanın gerekliliğini anlatan ve bu gerekliliği benimsemelerini sağlayan bir erendir. Sözleriyle uygulamalarındaki tutarlılıkla, olması gereken insanı, Müslüman’ı somut biçimde göstermesiyle gönülleri fetheder. Bu düşünüş ve davranışlarıyla İslam’ın Anadolu’nun kırsal kesimlerinde ve göçer Türk boyları arasında benimsenmesini sağlar. Hacı Bektaş-ı Velî’ye bağlanan eserler içerisinde Makâlât, ona ait olduğuna kesin gözüyle bakılan bir eserdir. Arapça kaleme alınan eser, Türkçe’ye tercüme edilmiştir. Eserin içeriği dört kapı (şeriat, tarikat, marifet ve hakikat) ve bu dört kapıdan girilerek katedilecek kırk makamı, kırk aşamayı açıklamak üzere yapılandırılmıştır. Makâlât’ta dikkat çeken bir özellik de iyi-kötü, hayır-şer, vd. şeklindeki iki ilkeli (dikotomik) yapıdır. Bu iki ilke, insanın maddî ve manevî ya da beden ve rûhî yapısını işaret eder. Buradaki amaç, insanın asıl özünün ilahî olduğuna vurgu yaparak yaşayışını ahlâken, edeben Hakk’ın buyurduğu yönde düzenlemesini sağlamaktır. Çalışmamızda Makâlât’taki birbirine zıt, fakat biri olmadan diğerinin olmayacağı iki ilkeli yapı üzerinde durulacaktır.
Zitieren
APA
Sever, M. (2026). HACI BEKTAŞ VELÎ’NİN MAKÂLÂT’INDA İNSAN VE DİKOTOMİK (İKİ İLKELİ) YAPI. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], 9(2), 562-577. https://doi.org/10.58659/estad.2052248
Vancouver
Sever M. HACI BEKTAŞ VELÎ’NİN MAKÂLÂT’INDA İNSAN VE DİKOTOMİK (İKİ İLKELİ) YAPI. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches]. 2026;9(2):562-577. doi:10.58659/estad.2052248
BibTeX
@article{Sever2026,
author = {Sever, Mustafa},
title = {HACI BEKTAŞ VELÎ’NİN MAKÂLÂT’INDA İNSAN VE DİKOTOMİK (İKİ İLKELİ) YAPI},
journal = {Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches]},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {562--577},
doi = {10.58659/estad.2052248}
}
EUVIMED