OSMANLI VAKIFLARININ DİLEMMASI: İCÂRETEYN VE MUKATAA ÜZERİNE BAZI TESPİTLER (17. YÜZYIL)
Arşiv Dünyası · 26.06.2026 · 13 (1) · 1-21
DOI: 10.53474/ad.1905920 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Arşiv Dünyası, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Kenan Yıldız. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İcâreteyn ve mukataa, Osmanlı vakıflarında 17. yüzyıl itibariyle yaygınlaşmaya başlayan kiralama usulleriydi. Çift kira anlamına gelen icâreteyn, vakıfların başlangıçta yangınlar ve depremler sonrasında içine düştükleri zor koşullar dolayısıyla kaçınılmaz şekilde başvurdukları bir yeniden inşa ve ihya yöntemiydi. Vakıflar açısından bundan daha ağırı ise mutasarrıfa mülkiyet hakkı da tanıyan mukataalı kiralamaydı. Özellikle yangınlardan sonraki koşullar, vakıflar için tam anlamıyla bir dilemma durumuydu. Zira vakıflar, hayatiyetlerini sürdürebilmek adına ya harap olan yapılarının yeniden inşası için gerekli sermayeyi kendileri tedarik edecekler, ki bunu yapabilen çok az vakıf mevcuttu, ya da ihtiyaçları olan nakde sahip kişilerle uzun vadeli (icâreteyn) ve bazen de bitimsiz (mukataa) bir ortaklık ilişkisine “evet” diyeceklerdi. Bu da vakıflar için “ehven-i şerreynin ihtiyârı” demekti. Ancak, uygulamalara bakıldığında tek tip bir icâreteynden bahsetmek doğru olmayacaktır. Zira, tespit edilen örneklerde değişkenlik ve farklılaşmalar oldukça dikkat çekici boyutlardadır. Hatta, özellikleri ve uygulanma yöntemlerine bakıldığında icâreteynin muamma yüklü bir pratik olduğu dahi ileri sürülebilir. Arşiv belgelerine dayanan bu çalışmada, farklı tip icâreteyn örnekleri üzerinden çeşitlilik ve değişkenliklere işaret olunarak uygulamanın farklılaşan yönlerine mercek tutulacaktır. Söz konusu değişkenlik; muaccelenin nakdi olarak ödenmesi, vakfa nakdi bir ödeme yapılmaksızın tamir ve inşa masrafının muaccele olarak kaydedilmesi, yeni tamir masrafının önceden ödenmiş bulunan muacceleye ilâve edilmesi olmak üzere üç grupta ele alınacaktır. Bunlardan ilki ayrı, diğer ikisi ise birlikte değerlendirilecektir. Vakıflar için icâreteynden daha istenmeyen bir seçenek olan mukataalı kiralamaya dair tespit edilen belgeler üzerinden bir değerlendirme yapılacaktır. Daha ziyade icâreteyne odaklanmakta olan çalışma ile bu kiralama modelinin aslında çok katmanlı bir uygulama olduğunun ortaya konulması hedeflenmektedir.
Zitieren
APA
Yıldız, K. (2026). OSMANLI VAKIFLARININ DİLEMMASI: İCÂRETEYN VE MUKATAA ÜZERİNE BAZI TESPİTLER (17. YÜZYIL). Arşiv Dünyası, 13(1), 1-21. https://doi.org/10.53474/ad.1905920
Vancouver
Yıldız K. OSMANLI VAKIFLARININ DİLEMMASI: İCÂRETEYN VE MUKATAA ÜZERİNE BAZI TESPİTLER (17. YÜZYIL). Arşiv Dünyası. 2026;13(1):1-21. doi:10.53474/ad.1905920
BibTeX
@article{Yldz2026,
author = {Yıldız, Kenan},
title = {OSMANLI VAKIFLARININ DİLEMMASI: İCÂRETEYN VE MUKATAA ÜZERİNE BAZI TESPİTLER (17. YÜZYIL)},
journal = {Arşiv Dünyası},
year = {2026},
volume = {13},
number = {1},
pages = {1--21},
doi = {10.53474/ad.1905920}
}
EUVIMED