YURTDIŞINDAKİ OSMANLI ŞEHBENDERLİKLERİ VE OSMANLI TOPRAKLARINDAKİ KONSOLOSLUKLAR ÜZERİNE BİR BİBLİYOGRAFYA DENEMESİ (XVIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR)
BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi · 10.11.2026 · 8 (1) · 126-153
DOI: 10.52735/bellek.1991594 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 10.11.2026. Verfasst von Yasemin Zahide Işık. Die Arbeit nennt 11 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, uluslararası ilişkiler ve dış ticaret tarihinin en köklü kurumlarından biri olan konsolosluk müessesesinin Osmanlı tarihi açısından kaynaklık ettiği geniş literatürü bir araya getirmeye çalışan bibliyografik bir çalışmadır. Çalışmada, hem Osmanlı hariciye tarihindeki kurumsal dönüşüm ve yabancı konsoloslukların hukuki statüleri hem de Osmanlı Devleti’nin yabancı ülkelerde açtığı şehbenderlikler ve Osmanlı ticareti üzerine yapılmış akademik araştırmalar bir araya getirilmeye çalışılmıştır. Egemen bir devletin, diğer bir devletin rızasıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, o ülkenin belirli bir idari bölgesinde kendi kamu hukukunu yürütmekle yetkilendirdiği resmi daire demek olan konsolosluk, antik çağlardan beri süregelen bir kurumdur. İlk dönemlerde ikili ticaret ve dostluk antlaşmalarıyla sınırları çizilen ve adli yetkileri ön planda olan konsolosluklar, Yakın Çağ’da yapısal bir dönüşüm geçirerek tamamen idari ve kurumsal bir nitelik kazanmıştır. Osmanlı Devleti’nde ilk konsolosluklar ticari XV. yüzyıldan itibaren görülmektedir. 1454 yılında ilk kez Venedik tarafından "balyos" adlı bir görevlinin gönderilmesiyle açılan ilk konsolosluktan sonra Akdeniz ve Karadeniz'de önemli ticaret şehir ve limanlarını ele geçiren Osmanlı Devleti’nin ticaretle uğraşan Avrupalı devletlerle bir takım ahidnameler imzalayarak imtiyazlar vermesi sonucunda çok sayıda konsolosluk açılmıştır. Osmanlı Devleti bu ahidnamelerle bir yandan söz konusu devletlere bazı ticari imtiyazlar verirken, bir yandan da Osmanlı topraklarında ticaretle uğraşan yabancı tüccarın haklarını korumak üzere Osmanlı topraklarından konsolos bulundurma hak ve yetkisi de vermekteydi. Ancak Osmanlı Devleti, XIX. yüzyıla kadar yabancı ülkelerde konsolosluk açmamış, elçilikler bile geçici olarak gönderilmiştir. Osmanlı Devleti, XVIII. yüzyılın sonlarına kadar ad-hoc diplomasi de denilen tek taraflı ve geçici bir diplomasi yöntemi uygulayan Osmanlı Devleti’nin şehbenderlik adı verdiği konsoloslukları açması ancak XIX. yüzyılda olmuştur. Çalışmada gerek Osmanlı Devleti’nin yurt dışında açtığı şehbenderlikler, gerekse Osmanlı topraklarında görev yapan yabancı ülke konsolosluklarına dair çok sayıda akademik çalışma bulunmakta olup, mümkün olabildiğince bir araya getirilmeye çalışılmıştır.
Zitieren
APA
Işık, Y. Z. (2026). YURTDIŞINDAKİ OSMANLI ŞEHBENDERLİKLERİ VE OSMANLI TOPRAKLARINDAKİ KONSOLOSLUKLAR ÜZERİNE BİR BİBLİYOGRAFYA DENEMESİ (XVIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR). BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(1), 126-153. https://doi.org/10.52735/bellek.1991594
Vancouver
Işık YZ. YURTDIŞINDAKİ OSMANLI ŞEHBENDERLİKLERİ VE OSMANLI TOPRAKLARINDAKİ KONSOLOSLUKLAR ÜZERİNE BİR BİBLİYOGRAFYA DENEMESİ (XVIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR). BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2026;8(1):126-153. doi:10.52735/bellek.1991594
BibTeX
@article{Ik2026,
author = {Işık, Yasemin Zahide},
title = {YURTDIŞINDAKİ OSMANLI ŞEHBENDERLİKLERİ VE OSMANLI TOPRAKLARINDAKİ KONSOLOSLUKLAR ÜZERİNE BİR BİBLİYOGRAFYA DENEMESİ (XVIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR)},
journal = {BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {8},
number = {1},
pages = {126--153},
doi = {10.52735/bellek.1991594}
}
EUVIMED