EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Yabancı Seyyahların Gözünden Osmanlı Devşirme Sistemi ve Acemi Oğlanlar: XVI-XIX. Yüzyıl Seyahatnameleri Üzerine Bir Değerlendirme

Dilek Lermi, Metin Menekşe

JOURNAL OF HISTORY AND FUTURE · 25.06.2026 · 12 (2) · 258-334

DOI: 10.21551/jhf.1966785 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift JOURNAL OF HISTORY AND FUTURE, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Dilek Lermi und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 52 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Osmanlı Devleti'nin genişleyen coğrafi sınırlarını etkin biçimde yönetebilmesi ve merkezi otoritesini sürdürülebilir kılabilmesi, güçlü ve profesyonel bir askerî-bürokratik yapının oluşturulmasını zorunlu kılmıştır. Bu doğrultuda geliştirilen devşirme sistemi, yalnızca Osmanlı askerî teşkilatının insan kaynağını karşılayan bir mekanizma değil, aynı zamanda devletin idari ve siyasal yapılanmasının temel unsurlarından biri hâline gelmiştir. Başlangıçta savaş esirlerinin beşte birinin devlet hizmetine alınmasına dayanan pençik uygulaması, zamanla Rumeli başta olmak üzere Osmanlı hâkimiyetindeki gayrimüslim nüfus içerisinden belirli kriterlere göre çocukların seçildiği kurumsallaşmış bir devşirme sistemine dönüşmüştür.Bu çalışmanın amacı, Osmanlı devşirme sisteminin işleyişini seyahatnameler üzerinden inceleyerek sistemin kurumsal yapısını, uygulama süreçlerini ve çağdaş gözlemciler nezdindeki algısal yansımalarını ortaya koymaktır. Araştırmada, devşirilecek çocuklarda aranan fiziksel ve karakter özellikleri, taşrada gerçekleştirilen toplama faaliyetleri, sevk ve kayıt işlemleri, eğitim süreçleri ile devşirmelerin askerî ve idarî alanlardaki istihdam biçimleri bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir.Çalışmanın temel veri kaynağını, XVI. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar Osmanlı coğrafyasını ziyaret eden Doğulu ve Batılı seyyahlar, diplomatlar ve çeşitli devlet görevlileri tarafından kaleme alınmış otuz seyahatname oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve kaynak kritiği teknikleri kullanılmış; seyahatnamelerde yer alan bilgiler tarihsel bağlam içerisinde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Böylece resmî Osmanlı kaynaklarının sunduğu kurumsal çerçevenin ötesine geçilerek sistemin uygulamadaki görünümü ve dönemin gözlemcileri tarafından nasıl algılandığı analiz edilmiştir.Araştırma bulguları, seyyahların devşirme sistemine ilişkin değerlendirmelerinde dikkat çekici bir ikiliğin bulunduğunu göstermektedir. Bir yandan sistem, ailelerinden koparılan çocuklar nedeniyle sert ve zaman zaman zalim bir uygulama olarak nitelendirilirken; diğer yandan devletin liyakat esaslı yükselme imkânı sunan, sadakat temelli ve son derece etkili bir insan kaynağı modeli olarak takdir edilmiştir. Seyyahlar, devşirme kökenli bireylerin en üst devlet kademelerine kadar yükselebilmelerini Osmanlı yönetim sisteminin dikkat çekici özelliklerinden biri olarak değerlendirmişlerdir. Bununla birlikte özellikle XVI. yüzyılın sonlarından itibaren ocağın geleneksel yapısında meydana gelen bozulmalar, kurallara aykırı alımlar, yerli Müslüman unsurların sisteme dâhil olması ve kışla içi disiplin problemleri de seyahatnamelerde sıklıkla vurgulanmıştır.Sonuç olarak çalışma, seyahatnamelerin Osmanlı devşirme sisteminin yalnızca kurumsal ve askerî boyutlarını değil, aynı zamanda sosyal, kültürel ve insani yönlerini de anlamaya imkân veren önemli kaynaklar olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, devşirme sisteminin Osmanlı merkezî yönetiminin sürekliliğinde belirleyici bir rol oynadığını, ancak zaman içerisinde yaşanan yapısal dönüşümlerin sistemin etkinliğini zayıflattığını göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, devşirme kurumuna ilişkin tarih yazımına seyahatnameler ekseninde yeni bir değerlendirme perspektifi sunmaktadır.

Zitieren

APA

Lermi, D., & Menekşe, M. (2026). Yabancı Seyyahların Gözünden Osmanlı Devşirme Sistemi ve Acemi Oğlanlar: XVI-XIX. Yüzyıl Seyahatnameleri Üzerine Bir Değerlendirme. JOURNAL OF HISTORY AND FUTURE, 12(2), 258-334. https://doi.org/10.21551/jhf.1966785

Vancouver

Lermi D, Menekşe M. Yabancı Seyyahların Gözünden Osmanlı Devşirme Sistemi ve Acemi Oğlanlar: XVI-XIX. Yüzyıl Seyahatnameleri Üzerine Bir Değerlendirme. JOURNAL OF HISTORY AND FUTURE. 2026;12(2):258-334. doi:10.21551/jhf.1966785

BibTeX
@article{Lermi2026,
  author = {Lermi, Dilek and Menekşe, Metin},
  title = {Yabancı Seyyahların Gözünden Osmanlı Devşirme Sistemi ve Acemi Oğlanlar: XVI-XIX. Yüzyıl Seyahatnameleri Üzerine Bir Değerlendirme},
  journal = {JOURNAL OF HISTORY AND FUTURE},
  year = {2026},
  volume = {12},
  number = {2},
  pages = {258--334},
  doi = {10.21551/jhf.1966785}
}
Kostenlos starten →