Tahrir Defterlerine Göre 15. ve 16. Yüzyıllarda Üsküp’ün Mahalle Yapısı ve Mekânsal Gelişimi
Kent Akademisi · 03.07.2026 · 19 (5) · 1-24
DOI: 10.35674/kent.1922461 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kent Akademisi, online erschienen am 03.07.2026. Verfasst von Eyüp Kul und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
1392 yılında fethedilen Üsküp, kısa sürede Balkanlar’daki en önemli Osmanlı şehirlerinden biri haline geldi. Bu çalışma, fetihten sonra tutulan tahrir defterlerinden elde edilen verilere dayanarak, 15. ve 16. yüzyıllarda Üsküp’ün mahalle yapısını ve kentsel gelişim sürecini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın birincil veri kaynakları, 1455, 1468, 1529, 1544 ve 1569 yıllarına ait tahrir kayıtlarıdır. Bulgular, mahallelerin 1455'te 31’den 1569'da 67'ye kadar istikrarlı bir şekilde çoğaldığını ve şehrin imaretler ile camilerin / mescitlerin yapımıyla Vardar Nehri'nin sol yakasından Serava Nehri'ne doğru belirgin bir mekansal genişlemeye uğradığını ortaya koymaktadır. Yani Üsküp’ün kentsel gelişimin, imaretler ve diğer vakıf yapıları etrafında şekillenen Osmanlı kentleşme modeliyle tutarlı bir süreçe sahip olduğu anlaşılmıştır. Tahrir defterlerindeki kayıtlardaki mahalle isimleri ve nüfus verileri, 1890 Kosova Vilayeti Salnamesi’nde yer alan şehir planıyla karşılaştırılarak tespit edilmiş ve geriye dönük olarak kullanılmıştır. Bu doğrultuda kullanılan metot, 1890 tarihli Kosova Vilayeti Salnamesi’ndeki mahallelerin silinmesini içeren geriye dönük bir yeniden yapılandırma yaklaşımıdır. Bununla birlikte, bu çalışma metodolojik bir sınırlama da içermektedir. Zira tahrir defterlerindeki veri eksiklikleri, şehre ait şer‘riye sicillerinin yokluğu, deprem, Avusturya işgali sırasında şehrin yakılması ve göç hareketleri nedeniyle yaşanan kentsel değişiklikler, yaklaşık yirmi Müslüman mahallesinin ve Yahudi cemaati hariç olmak üzere gayrimüslim mahallelerinin tam olarak mekânsal konumlarını belirlemeyi engellemiştir.
Zitieren
APA
Kul, E., & Pehlivan, O. (2026). Tahrir Defterlerine Göre 15. ve 16. Yüzyıllarda Üsküp’ün Mahalle Yapısı ve Mekânsal Gelişimi. Kent Akademisi, 19(5), 1-24. https://doi.org/10.35674/kent.1922461
Vancouver
Kul E, Pehlivan O. Tahrir Defterlerine Göre 15. ve 16. Yüzyıllarda Üsküp’ün Mahalle Yapısı ve Mekânsal Gelişimi. Kent Akademisi. 2026;19(5):1-24. doi:10.35674/kent.1922461
BibTeX
@article{Kul2026,
author = {Kul, Eyüp and Pehlivan, Onur},
title = {Tahrir Defterlerine Göre 15. ve 16. Yüzyıllarda Üsküp’ün Mahalle Yapısı ve Mekânsal Gelişimi},
journal = {Kent Akademisi},
year = {2026},
volume = {19},
number = {5},
pages = {1--24},
doi = {10.35674/kent.1922461}
}
EUVIMED