EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Mağrib İbâzî Düşüncesinde Metafizik Tasavvurlar: Ebû Tâhir el-Cîtâlî’nin Sem‘iyyât Anlayışı

Ahmet Bardak, Metin Yıldız

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 279-306

DOI: 10.34085/buifd.1864638 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Ahmet Bardak und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 54 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

İslâm düşünce geleneğinde naklî verilerin esas alındığı sem‘iyyât bahisleri, kelâmî ekollerce detaylı bir şekilde analiz edilmiş ve bu süreç, mezhepsel düzeyde farklı tefsir ve tevil biçimlerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Konu hakkında özellikle Ehl-i sünnet ve diğer kelâmî ekoller arasında bazı önemli görüş farklılıkları vardır. Bu konulardaki literatür yeterince araştırma konusu yapılmıştır. Bununla beraber İbâzî kelâmcılarının sem‘iyyât görüşleri hakkında ülkemizde yeterli bir araştırma yoktur. İbâzî kelâmında sem‘iyyât konularının ele alınış şekli ve farklı yorumlarının ortaya konularak diğer kelâm ekolleri arasındaki tartışmalarda hangi pozisyonda bulunduklarının bilinmesi önemlidir. Malum olduğu üzere İbâzîler Hâricî fırkalar arasında kabul edilmektedir. Bununla birlikte İbâzîlerin kader meselesi dışında diğer itikâdî konularda Mu‘tezile ile büyük ölçüde benzerlik taşıdığı söylenebilir. Onlar da Mu‘tezilîler gibi âhâd türü haberleri itikâdî meselelerde kabul etmezler. Bu sebeple bu türden gelen haberlere ihtiyatla yaklaşmaktadırlar. Ebû Tâhir İsmail el-Cîtâlî (öl. 750/1349) İbâzî kelâmının Kuzey Afrika ekolünün sembol isimlerinden birisidir. Yapmış olduğu ilmi faaliyetler ile bu bölgenin İbâzîlik açısından temsilcisi rolünü üstlenmiştir. Kendisi çeşitli ilim dallarıyla ilgilenmekle beraber özellikle İslam kelâmının özgün yorumlarını başarıyla ele alması ile tanınmaktadır. Onun bakış açısından İbâzıyye’nin sem‘iyyât meselelerine yaklaşımını ortaya koyması önemlidir. Bu çalışma Türkçe literatürde fazla tanınmayan bir isim olan el-Cîtâlî bağlamında özelde Mağrib, genelde İbâzî kelâmının sem‘iyyât görüşünün incelenmesini ve kendisinin Mağrib bölgesi İbâzîliğinde oynadığı rolü tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada İbâzî âlim İsmail el-Cîtâlî’nin biyografik bilgileri yanında sem‘iyyâta müteallik görüşlerinin incelenmesi, görüşlerinin, mezhebiyle örtüştüğü ve ayrı düştüğü yönleri ele alınmaktadır. İsmail el-Cîtâlî, sem‘iyyât konularında nakli esas alıp akılla dengeleyen sistematik yaklaşımıyla, İbâzî doktrinini hem Selef hem de Mu‘tezile çizgisiyle özgün bir noktada buluşturma gayretiyle mezhebin kelâm ilmindeki yetkinliğini ve derinliğini kanıtlayan kilit bir figür olmuştur.

Zitieren

APA

Bardak, A., & Yıldız, M. (2026). Mağrib İbâzî Düşüncesinde Metafizik Tasavvurlar: Ebû Tâhir el-Cîtâlî’nin Sem‘iyyât Anlayışı. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 279-306. https://doi.org/10.34085/buifd.1864638

Vancouver

Bardak A, Yıldız M. Mağrib İbâzî Düşüncesinde Metafizik Tasavvurlar: Ebû Tâhir el-Cîtâlî’nin Sem‘iyyât Anlayışı. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:279-306. doi:10.34085/buifd.1864638

BibTeX
@article{Bardak2026,
  author = {Bardak, Ahmet and Yıldız, Metin},
  title = {Mağrib İbâzî Düşüncesinde Metafizik Tasavvurlar: Ebû Tâhir el-Cîtâlî’nin Sem‘iyyât Anlayışı},
  journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {27},
  pages = {279--306},
  doi = {10.34085/buifd.1864638}
}
Kostenlos starten →