EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Yûsuf ed-Darîr’in İlâhî Sıfatlar Anlayışı: Mağrib Eş‘arî Geleneğinde

Mehmet Mesut Kaplan

Trabzon İlahiyat Dergisi · 29.06.2026 · 13 (1) · 243-267

DOI: 10.33718/tid.1888453 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Trabzon İlahiyat Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Mehmet Mesut Kaplan. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben. Gefördert von: 0.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, et-Tenbîh ve’l-irşâd fî ‘ilmi’l-i‘tikâd adlı eseri çerçevesinde Ebü’l-Haccâc Yûsuf b. Mûsâ ed-Darîr’in (ö. 520/1126) ilâhî sıfatlar anlayışını incelemektedir. Söz konusu eser, Mağrib’te kelâmî meselelerin sınırlı düzeyde ele alındığı bir ilmî ortamda, Eş‘arîğin temel esaslarını öğretmek, muhalif görüşlere karşı savunmak ve itikadî meseleleri akıl ile nakil dengesi çerçevesinde açıklamak amacıyla kaleme alınmıştır. Bu yönüyle eser, yalnızca teorik bir metin olmayıp, aynı zamanda Eş‘arî kelâmının bölgede öğretilmesi, anlaşılması, aktarılması ve farklı ilmî çevrelerde tartışılması sürecinde başvurulan metinler arasında yer almaktadır. Bu durum, eserin tedris faaliyetleri içerisinde kullanıldığını ve belirli bir öğretim çerçevesi içerisinde dolaşıma girdiğini de göstermektedir. Ayrıca eserin, Eş‘arî akîdesine dair temel konuları kısa ve anlaşılır ifadelerle ele alması, onun eğitim amaçlı kullanımını destekleyen unsurlar arasında değerlendirilmektedir. Çalışmada Darîr’in ilâhî sıfatlara ilişkin yaklaşımı; zât–sıfat ilişkisi ile zâtî, sübûtî ve haberî sıfatlar bağlamında ele alınmış, ayrıca klasik Eş‘arî âlimlerin konuya dair görüşleriyle yer yer karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. İncelemede metin merkezli betimleyici-analitik yöntem benimsenmiş; Darîr’in görüşleri, eserin bütünlüğü, kavramsal çerçevesi ve Eş‘arî kelâm geleneği içerisindeki yeri birlikte dikkate alınarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Darîr’in ilâhî sıfatlar konusundaki yaklaşımının büyük ölçüde klasik Eş‘arî kelâm geleneğiyle uyumlu olduğunu göstermektedir. Nitekim zât–sıfat ilişkisi ile zâtî ve sübûtî sıfatlar bağlamında ortaya koyduğu görüşlerin, Eş‘arî geleneğin temel kabulleriyle paralellik arz ettiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık haberî sıfatlar meselesinde teşbih ve tecsîm riskine karşı tenzih esaslı bir yaklaşım benimsediği, lafzî kabulle yetinmeyip gerektiğinde te’vile başvurduğu görülmektedir. Bu yaklaşımın, İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin (ö. 478/1085) ilgili konudaki yorumlarıyla benzerlik gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede Darîr’in kelâmî yaklaşımının, klasik Eş‘arî doktrinden ayrışan müstakil bir sistem kurmaktan ziyade, mevcut geleneğin Mağrib bağlamında yeniden ifade edilmesi şeklinde ortaya konulduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Förderung

  • 0

Zitieren

APA

Kaplan, M. M. (2026). Yûsuf ed-Darîr’in İlâhî Sıfatlar Anlayışı: Mağrib Eş‘arî Geleneğinde. Trabzon İlahiyat Dergisi, 13(1), 243-267. https://doi.org/10.33718/tid.1888453

Vancouver

Kaplan MM. Yûsuf ed-Darîr’in İlâhî Sıfatlar Anlayışı: Mağrib Eş‘arî Geleneğinde. Trabzon İlahiyat Dergisi. 2026;13(1):243-267. doi:10.33718/tid.1888453

BibTeX
@article{Kaplan2026,
  author = {Kaplan, Mehmet Mesut},
  title = {Yûsuf ed-Darîr’in İlâhî Sıfatlar Anlayışı: Mağrib Eş‘arî Geleneğinde},
  journal = {Trabzon İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {13},
  number = {1},
  pages = {243--267},
  doi = {10.33718/tid.1888453}
}
Kostenlos starten →