Zehebî’nin Telhîsu’l-Müstedrek’teki Sükûtlarına Dâir Akademik Bir İnceleme
Rize İlahiyat Dergisi · 20.04.2026 · (31) · 247-270
DOI: 10.32950/rid.1712115 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Rize İlahiyat Dergisi, online erschienen am 20.04.2026. Verfasst von Mehmet Bağci. Die Arbeit nennt 21 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Müstedrek ‘ale’s-Sahîhayn Hâkim en-Neysâbûrî’nin Buhârî ve Müslim’in Sahîh’leri üzerine yaptığı önemli bir istidrak çalışmasıdır. Sahîhayn’da yer almayan birçok hadisi ihtiva etmesi sebebiyle hadis araştırmacıların sık sık müracaat ettiği bir eserdir. Bununla birlikte eserde önemli ölçüde zayıf ve mevzu hadis yer almaktadır. Müstedrek ‘ale’s-Sahîhayn üzerine çeşitli çalışmalar yapılmış olup; bunların içinde de en fazla öne çıkan eser Zehebî’nin Telhîsu’l-Müstedrek adlı çalışmasıdır. Zehebî, bu eserde Müstedrek’i ihtisar ederek zaman zaman kendi değerlendirmelerini kaydetmiştir. Telhîs kaleme alındıktan sonraki süreç içerisinde alimler tarafından kabul görmüş ve neticede Müstedrek hadislerinin sıhhatinin tespit edildiği bir kılavuz haline gelmiştir. Öyle ki eğer Zehebî, Hakim’in kanaatlerini onaylarsa hadis sahih sayılmakta; Hâkim’in sahihlik hükmüne eleştiri yöneltmişse söz konusu hadis zayıf sayılmaktadır. Zehebî Telhîsu’l-Müstedrek’e aldığı bazı hadisleri ise müsbet-menfi yorum yapmadan aktarmıştır. Bu tür hadisler alimler arasında Zehebî’nin sükûtları şeklinde anılmaktadır. Zehebî’nin sükûtları da Hâkim’e açıkça muvafakat etmesi gibi Hâkim’in sahihlik hükmünü onaylaması şeklinde anlaşılabilmektedir. Bununla birlikte Zehebî’nin Müstedrek’te yer alan bazı hadislere dair Hâkim’in değerlendirmelerini tasdik etmesi veya sessiz kalması, söz konusu rivayetlerin zayıf olması gerekçesiyle tenkitlere maruz kalmıştır. Zehebî’nin sükûtlarına böyle bir anlam yüklenmesine rağmen, sükût edilen hadislerde ciddi zayıflıkların tespit edilmesi sebebiyle Zehebî’nin Telhîsu’l-Müstedrek’teki sükûtlarının Hâkim’in kanaatlerini tasdik anlamına gelip-gelmediği makalede incelenecektir. Öncelikle alimlerin sükûtları nasıl anladığı tespit edilmiştir. Buna göre Münâvî’nin, Zehebî’nin sükût ettiği bir hadisteki hatasını fark ederek bunu Zehebî’nin gafletine bağlamasından onun Zehebî’nin sükûtlarına olumlu bir anlam yüklediği anlaşılmaktadır. Zâdü’l-mesîr fî ulûmi’t-tefsîr’i tahkik eden Abdürrezzak Mehdî de benzer şekilde zayıf bir hadiste Zehebî’nin sükût etmesini hadisin terhîb konularıyla ilgili olmasıyla tevil etmeye çalışmıştır. Elbânî de Zehebî’nin zayıf bir hadis hakkında sükût etmesine şaşırmakta ve Zehebî’nin sükûtlarının hadisin sahihliğine delalet ettiğini düşündüğü izlenimini vermektedir. Tehânevî ise Zehebî’nin sükûtlarının hasen sayılması gerektiğini öne sürerek Suyûtî’nin de aynı görüşte olduğunu nakletmiş ve sükûtların hasen sayılması kanaatini İbnü’s-Salâh’ın bu konudaki görüşüne dayandırmıştır. Ancak güncel ilmî tartışmaların yer aldığı Fetevâ ve’l-İstişârât adlı eserde bazı âlimlerin Zehebî’nin sükûtlarını Hâkim’e muvafakat saydıkları fakat bu yaklaşımın doğru olmadığı belirtilmektedir. Sa‘d b. Abdullah b. Abdulaziz Âl-i Humeyyid Menâhicü’l-muhaddisîn’de bazı alimlerin Zehebî’nin sükûtlarını muvafakat saymadıklarını nakletmekle birlikte Zehebî’nin sükût ederek hadisin zayıflığına işaret etmiş olabileceğini de öne sürmüştür. Sükûtlara yüklenen anlamı tespit etmek için Müstedrek’in Kitâbü Ma‘rifeti’s-sahâbe bölümünde yer alan 2617 hadisten 1120 hadis incelenerek bu hadislerin sıhhati incelenmiştir. Neticede bunlardan 720 hadisin zayıf kabul edildiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla sükût edilen hadislerdeki zayıflığın %69 gibi yüksek bir oranda olması sebebiyle Zehebî’nin sükûtlarının Hâkim’i takrir başka bir ifadeyle hadisin sahîh sayılması anlayışının doğru olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Zitieren
APA
Bağci, M. (2026). Zehebî’nin Telhîsu’l-Müstedrek’teki Sükûtlarına Dâir Akademik Bir İnceleme. Rize İlahiyat Dergisi, 247-270. https://doi.org/10.32950/rid.1712115
Vancouver
Bağci M. Zehebî’nin Telhîsu’l-Müstedrek’teki Sükûtlarına Dâir Akademik Bir İnceleme. Rize İlahiyat Dergisi. 2026:247-270. doi:10.32950/rid.1712115
BibTeX
@article{Baci2026,
author = {Bağci, Mehmet},
title = {Zehebî’nin Telhîsu’l-Müstedrek’teki Sükûtlarına Dâir Akademik Bir İnceleme},
journal = {Rize İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
number = {31},
pages = {247--270},
doi = {10.32950/rid.1712115}
}
EUVIMED