XIX. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Kamu Düzeninin Önemli Bir Parçası: Ramazan Tenbihnâmeleri
Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 25.03.2026 · 28 (1) · 76-92
DOI: 10.32709/akusosbil.1842396 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 25.03.2026. Verfasst von Gül Hanım Göktaş Cengiz. Die Arbeit nennt 59 Literaturangaben. Gefördert von: yok.
Abstract (Originalsprache)
Osmanlı Devleti neredeyse her dönem Ramazan ayı öncesi aldığı tedbirleri ve uyulması gereken kuralları tebaʻasına duyurmuştur. Amaç, Müslüman Osmanlıların Ramazanı rahat geçirmesi, canlanan sokak hayatındaki kargaşayı engelleyebilmektir. XIX. yüzyıl Osmanlı toplumunun yaşadığı her türlü değişim ve bürokratikleşmeyle birlikte devletin tenbihnâme adı altında çıkardığı kuralları daha sık, düzenli sistematiğe bağladığı bir dönemdir. Söz konusu tenbihnâmeler, devletin toplumsal düzeni sağlama ve kontrol etme araçlarından birisidir. Böylece geçmişten süregelen “şerʻî kurallar” ile çağın getirdiği yenileşmenin Osmanlı Devleti’nde harmanlandığı bir devrede tenbihnâmeler, gündelik hayatın pratiklerini, sınırlarını düzenlemektedir. Ramazan ayı öncesi veya hemen girişinde yayınlanan tenbihlerle tebaʻaya dinî kaideler hatırlatılarak; cami, kahvehane, çarşı-pazar, eğlence mekânları gibi kamusal alanlardaki düzen sağlanmaya, davranışlar denetlenmeye çalışılmıştır. Getirilen sınırlamalarla, devletin Ramazan ayını toplumsal sınırlar içerisinde yeniden şekillendirdiği anlaşılmaktadır. Kadınların sokakta bulunmalarına yönelik tenbihatlar sık olsa da, erkeklerin ve aslında tüm toplumun ruhani önemi büyük olan bu ay da âdâb-ı muaşeret kurallarına bağlı olmaları istenmiştir. Ayrıca narh uygulamaları, fiyat denetimi ve esnaf kontrolü gibi ekonomik düzenlemeler, Ramazan’ın yalnızca dinî değil, iktisadi yaşam üzerinde de belirleyici bir yapısal etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Başbakanlık Osmanlı arşiv belgelerine dayanılarak yapılan çalışmada, toplumsal dönüşümün hız kazandığı XIX. yüzyılda, Ramazan tenbihnâmeleri üzerinden gündelik hayatın ritmi incelenecektir. Söz konusu kayıtlarla işleyişin nasıl sağlandığı, toplumsal davranış kalıplarının ne denli etkilendiği bütüncül boyutta ortaya konularak, Osmanlı toplumunda dinî ritüel, toplumsal düzen ve devlet otoritesi arasındaki ilişki anlaşılmaya çalışılacaktır.
Förderung
- yok
Zitieren
APA
Cengiz, G. H. G. (2026). XIX. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Kamu Düzeninin Önemli Bir Parçası: Ramazan Tenbihnâmeleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1), 76-92. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1842396
Vancouver
Cengiz GHG. XIX. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Kamu Düzeninin Önemli Bir Parçası: Ramazan Tenbihnâmeleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;28(1):76-92. doi:10.32709/akusosbil.1842396
BibTeX
@article{Cengiz2026,
author = {Cengiz, Gül Hanım Göktaş},
title = {XIX. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Kamu Düzeninin Önemli Bir Parçası: Ramazan Tenbihnâmeleri},
journal = {Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {28},
number = {1},
pages = {76--92},
doi = {10.32709/akusosbil.1842396}
}
EUVIMED