EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

DİVAN ŞİİRİNDE MECAZ-I MÜRSEL VE İCAZ-I HAZF İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yaprak Uçar

Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi · 09.06.2026 · 11 (1) · 105-131

DOI: 10.32321/cutad.1909962 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Yaprak Uçar. Die Arbeit nennt 59 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Sanat eserlerinde görülmeyen veya söylenmeyenin, görülen veya söylenenden daha ilgi çekici ve gizemli olduğu ileri sürülür. Çok şeyi az sözle söyleme sanatı olan şiiri de etkili ve güçlü kılan niteliklerinden biri kısa ve eksiltili bir anlatımdır. Bu eksiltili anlatım belagat ilminde “icaz-ı hazf” terimi ile karşılanır. Belagatte “az lafızla çok mana” ilkesini temsil eden “icaz-ı hazf” anlamın bağlam, karine ve muhatabın zihinsel ve hayal gücü vasıtasıyla tamamlandığı bir icaz türü olarak tanımlanır. Bu açıdan icaz-ı hazfin teşbih ve istiare ile olan ilişkisinin yanı sıra özellikle mecaz-ı mürsel üzerindeki belirleyici rolü dikkat çekicidir. Mecaz-ı mürsel sanatının, edebî bir metinde sözcüklere yeni ve farklı anlamlar kazandırmaya vasıta olduğu ve dolayısıyla metindeki mecaz-ı mürsel kullanımlarının doğru biçimde yorumlanmasının, metnin dil ve anlam zenginliğinin ortaya çıkarılmasına katkı sağladığı önemli bir husustur. Belagat terimleri olan “icaz-ı hazf” ve “mecaz-ı mürsel” karşılığında Batı retoriğinde “eksilti (İng. ellipsis)” ve “metonimi” terimleri kullanılır. Söz konusu çalışma, Divan şiirinde mecaz-ı mürsel/metonimi ile icaz-ı hazf/eksilti arasındaki ilişkiyi belagat, estetik ve bilişsel kuramlar çerçevesinde incelemeyi amaçlamıştır. Dolayısıyla bu çalışmada sadece klasik belagat kaynaklarına değil, aynı zamanda modern dil bilimi ve bilişsel anlam teorilerine de başvurulmuştur. Bununla birlikte çalışmada mecaz-ı mürselin gerçekleştiği “cüziyyet-külliyet, kevniyet, müsebbebiyet, sebebiyet, mahalliyet, hâliyet, mazhariyet” gibi ilgilerinin belagat kaynaklarında hem sayı hem de isimlendirme konusunda farklılıklar gösterdiği de sunulmuştur. Ayrıca Divan şiirinden seçilen örnekler üzerinden mecaz-ı mürsel sanatının icaz-ı hazf ile nasıl kurulduğu gösterilmiş, özellikle de izafet ve sıfat terkiplerinde gerçekleştirilen icaz-ı hazfli kullanımların, anlamı eksiltmek yerine yoğunlaştırdığı ve şiirlere estetik derinlik kazandırdığı tespit edilmiştir. Bu çalışma ile mecaz-ı mürselin/metoniminin sadece edebî metinlerde kullanılan edebî bir sanat olmadığı; resim, tiyatro, müzik vb. sanatlarda da başvurulan bir “düşünme veya anlama edimi” olarak düşünülmesi gerektiği sonucu çıkarılmıştır. Bu yönüyle araştırmanın, anlambilim ve dil incelemeleri alanlarında yeni tartışmalara ve daha derin değerlendirmelere zemin hazırlayacağı düşünülmektedir.

Zitieren

APA

Uçar, Y. (2026). DİVAN ŞİİRİNDE MECAZ-I MÜRSEL VE İCAZ-I HAZF İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 11(1), 105-131. https://doi.org/10.32321/cutad.1909962

Vancouver

Uçar Y. DİVAN ŞİİRİNDE MECAZ-I MÜRSEL VE İCAZ-I HAZF İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):105-131. doi:10.32321/cutad.1909962

BibTeX
@article{Uar2026,
  author = {Uçar, Yaprak},
  title = {DİVAN ŞİİRİNDE MECAZ-I MÜRSEL VE İCAZ-I HAZF İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME},
  journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {11},
  number = {1},
  pages = {105--131},
  doi = {10.32321/cutad.1909962}
}
Kostenlos starten →