Mekkî-Medenî Terminolojisinde Kurucu Bir Metin: İbn Habîb en-Nîsâbûrî'nin (ö. 406/1016) et-Tenzîl ve tertîbuhu Risâlesi
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.04.2026 · 10 (1) · 480-503
DOI: 10.31121/tader.1829255 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Muhammed Şerif Kahraman. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kur’ân-ı Kerîm’in yirmi üç yıla yayılan tedricî nüzûl sürecini anlamlandırma çabası Mekkî-Medenî bilgisinin tefsir ilminde merkezi bir çerçeve olarak teşekkül etmesini sağlamıştır. Bu bağlamda ça-lışma, Nîşâbur tefsir ekolünün önemli temsilcilerinden biri olan İbn Habîb en-Nîsâbûrî’nin (ö. 406/1016) et-Tenzîl ve tertîbuhu adlı risâlesinin Mekkî-Medenî ilminin kavramsal ve terminolojik inşasındaki kurucu rolünü incelemektedir. Çalışma, söz konusu risâlenin müellife aidiyetinin tespiti, nüsha özellikleri, muhtevası ve Mekkî-Medenî tasnifine dair sunduğu erken dönem verilerin değerlendirilmesine yoğunlaşmaktadır. Bu yönüyle yalnızca risâlenin yazma nüshaları ve tahkikleri ile bu eserden nakilde bulunan kaynakları kapsamaktadır. Çalışmada, risâlenin günümüze ulaşan yazma nüshalarından ortaya konan tahkik çalışmaları, muhtevanın farklı kaynaklardaki varyantları, müellifin tefsirindeki ilgili atıflar ve literatürdeki iktibaslar mukayeseli bir okumaya tâbi tutulmuştur. Nitekim literatürde İbn Habîb en-Nîsâbûrî’nin et-Tenzîl ve tertîbuhu risâlesinin bu ilmin kavramsal ve terminolojik teşekkülündeki kurucu rolü yeterince müstakil biçimde incelenmemiştir. Bu çalışma söz konusu risâleyi hem metin kritiği hem de içerik analiziyle merkeze alarak Mekkî–Medenî ilminin oluşum sürecindeki yerini sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışmanın alana katkı sunması beklenmektedir. Çalışmanın temel bulgusu, İbn Habîb’in risâlesinde Mekkî-Medenî konusunu diğer klasik dönem müelliflerden çok daha ayrıntılı bir biçimde ele aldığı ve Mekkî-Medenî ile ilgili erken dönem rivayetleri sûrelerin iniş sıralaması, Mekkî-Medenîliği ihtilaflı sûreler ve Mekkî-Medenî sûrelerde istisnâ âyetler gibi sistemli başlıklar altında tasnif ettiğidir. Netice itibarıyla çalışmada et-Tenzîl ve tertîbuhu risâlesinin Mekkî-Medenî ilmini yalnızca tasnif eden bir kaynak olmadığı, bilakis bu alanın kavramsal ve terminolojik çerçevesinin oluşumuna katkı sunan kurucu bir metin niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Zitieren
APA
Kahraman, M. Ş. (2026). Mekkî-Medenî Terminolojisinde Kurucu Bir Metin: İbn Habîb en-Nîsâbûrî'nin (ö. 406/1016) et-Tenzîl ve tertîbuhu Risâlesi. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(1), 480-503. https://doi.org/10.31121/tader.1829255
Vancouver
Kahraman MŞ. Mekkî-Medenî Terminolojisinde Kurucu Bir Metin: İbn Habîb en-Nîsâbûrî'nin (ö. 406/1016) et-Tenzîl ve tertîbuhu Risâlesi. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(1):480-503. doi:10.31121/tader.1829255
BibTeX
@article{Kahraman2026,
author = {Kahraman, Muhammed Şerif},
title = {Mekkî-Medenî Terminolojisinde Kurucu Bir Metin: İbn Habîb en-Nîsâbûrî'nin (ö. 406/1016) et-Tenzîl ve tertîbuhu Risâlesi},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {480--503},
doi = {10.31121/tader.1829255}
}
EUVIMED