Mehmed Sabri Yetkin’in Kur’ân’ın İ‘câzına Dair Risâlesi: Metin Neşri ve Analitik Bir İnceleme
Sinop İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (4) · 72-95
DOI: 10.71340/sinopid.1893200 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Sinop İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Adem Çalar. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, 1942-1962 yılları arasında Amasya’da müftülük yapan Mehmed Sabri Yetkin’in (1884-1963) kaleme aldığı Kur’ân-ı Kerîm’in İ‘câzı ve İlâ-Âhiri’l-Eyyâm Beşeriyet içün Düstûr-ı A‘zam Olabileceğinin Beyânı adlı risâleyi incelemektedir. Çalışmanın amacı, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış bu risâleyi ilim dünyasına kazandırmak ve metinde ileri sürülen i‘câz anlayışını dönemin ilmî ve fikrî bağlamı içinde değerlendirmektir. Çalışmada, Ankara Millî Kütüphane’de kayıtlı yazma nüsha esas alınmış; metin, yazma eser neşri ilkeleri çerçevesinde latinize edilmiş, gerekli görülen yerlerde sınırlı tashih ve açıklamalar eklenmiş, ardından klasik i‘câzü’l-Kur’ân birikimi ve modern yorumlar ışığında içerik analizi yapılmıştır. İslami ilimlerin birçok alanında telif, tercüme ve şerhleri bulunan Yetkin’e göre Kur’ân, yalnızca dinî veya edebî bir metin değil, aynı zamanda bütün ilim ve fenlerin temel esaslarını ihtiva eden hikmetli bir kitaptır. Müellif, risâlesinde Abdülkâhir Cürcânî’nin (ö. 471/1078-79) nazım teorisinden hareketle, Kur’ân’ın kıyamete kadar sürecek olan mucizevî yönünü temellendirmekte ve onu bireysel ve toplumsal hayat için vazgeçilmez bir rehber olarak takdim etmektedir. Risâlenin en dikkat çekici yönlerinden biri, Kur’ân’ın tedricî nüzûlü ile Hz. Peygamber ve ashâbının şahsında tezâhür eden yüksek ahlâk anlayışının i‘câz düşüncesi çerçevesinde ele alınmasıdır. Bu yönüyle risâle, Osmanlı’nın son döneminde etkisini hissettiren pozitivist düşünce eğilimlerine karşı Kur’ân’ın mucizevîliğini kelâmî ve aklî delillerle temellendiren önemli bir savunma metni niteliği taşımaktadır. Çalışma, Yetkin’in risâlesinin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde i‘câzü’l-Kur’ân düşüncesinin sürekliliğini gösteren önemli bir metin olduğunu ve klasik belâgat mirası ile modern yorumlar arasında güçlü bir köprü kurduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak makale, hem yazma hâlinde bulunan, neşredilmemiş bir risâleyi akademik araştırmalara kazandırmakta hem de geç dönem Osmanlı i‘câz anlayışının mahiyetine ışık tutarak belâgat ve Kur’ân araştırmalarına katkı sağlamaktadır.
Zitieren
APA
Çalar, A. (2026). Mehmed Sabri Yetkin’in Kur’ân’ın İ‘câzına Dair Risâlesi: Metin Neşri ve Analitik Bir İnceleme. Sinop İlahiyat Dergisi, 72-95. https://doi.org/10.71340/sinopid.1893200
Vancouver
Çalar A. Mehmed Sabri Yetkin’in Kur’ân’ın İ‘câzına Dair Risâlesi: Metin Neşri ve Analitik Bir İnceleme. Sinop İlahiyat Dergisi. 2026:72-95. doi:10.71340/sinopid.1893200
BibTeX
@article{alar2026,
author = {Çalar, Adem},
title = {Mehmed Sabri Yetkin’in Kur’ân’ın İ‘câzına Dair Risâlesi: Metin Neşri ve Analitik Bir İnceleme},
journal = {Sinop İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
number = {4},
pages = {72--95},
doi = {10.71340/sinopid.1893200}
}
EUVIMED