Semânın Yaratılışı: Mekkî Sûreler ve İlk Dönem Tefsîrler Işığında Bir İnceleme
Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (60) · 367-394
DOI: 10.17120/omuifd.1743425 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Emine Özbek. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Mekkî sûrelerde semâ/semâvât kelimesiyle onun yaratılmasına yönelik anlatıların geçtiği âyetleri kronolojik olarak ele almaktadır. Habenneke el-Meydânî’nin nüzûl tertibi esas alınmış, erken dönem sözlük ve tefsîr kaynaklarından yararlanılmıştır. Çalışmanın amacı, Kur’ân’ın semânın yaratılışı anlatısında hiyerarşik bir yapı izleyip izlemediğini tespit etmek, kullanılan lafızların sözlük anlamları ile erken dönem müfessirlerin bu lafızlara yüklediği anlamları ortaya koymaktır. Ayrıca çalışmada semânın yaratılışına vurgu yapılmasının amacı da değerlendirilmiştir. Bu çerçevede veri tespiti ve yorum analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, ilk olarak eş-Şems 26/91: 5’te geçen “semânın binâ edilmesi” ifadesiyle onun yaratılışının nihâi hâlinin vurgulandığı, buna karşılık yaratmanın bir yönünü ifade eden “ḫalaḳa”, “ceʿale”, “faṭara”, “bedīʿi” ve “każā” gibi fiillerin daha sonraki sûrelerde yer aldığı, semânın yaratılışı anlatısında hiyerarşik bir sıranın gözetilmediği tespit edilmiştir. Kur’ân’ın tamamı taranıp parçalar birleştirildiğinde sürece dair bir hiyerarşi oluşturulabilse de yalnızca nüzûl sırasından hareketle bu mümkün değildir. Bu tespit; kronolojik okuma yöntemini delil alarak semânın yaratılması sürecine dair kesin ifadeler kullanmanın mümkün olmadığını gösterir. Bununla birlikte, Kur’ân’ın, nüzûl dönemi muhataplarına bu hususta sistemli bir bilgi kazandırmayı hedeflemediği sonucuna götürür. Nitekim Kur’ân’ın semâya dair anlatılarla temel amacının tevhîdi temellendirme, şirki reddetme ve dirilişin imkânını kavratma olduğu açığa çıkmıştır. Âyetlerdeki lafızların, yaratılışın mahiyetinden çok niteliklerine dair bilgi verdiği, erken dönem müfessirlerin genel olarak ilgili âyetlerdeki ifadeleri açıklarken sözlüklerdeki temel anlamlarıyla örtüşen manalar verdikleri görülmüştür. Bu da onların semânın yaratılmasını daha basit ve yalın; modern dönem bilimsel açıklamalardan uzak, hatta belki biraz da ilkel addedilebilecek şekilde yorumladıklarını gösterir.
Zitieren
APA
Özbek, E. (2026). Semânın Yaratılışı: Mekkî Sûreler ve İlk Dönem Tefsîrler Işığında Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 367-394. https://doi.org/10.17120/omuifd.1743425
Vancouver
Özbek E. Semânın Yaratılışı: Mekkî Sûreler ve İlk Dönem Tefsîrler Işığında Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:367-394. doi:10.17120/omuifd.1743425
BibTeX
@article{zbek2026,
author = {Özbek, Emine},
title = {Semânın Yaratılışı: Mekkî Sûreler ve İlk Dönem Tefsîrler Işığında Bir İnceleme},
journal = {Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {60},
pages = {367--394},
doi = {10.17120/omuifd.1743425}
}
EUVIMED