EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Erken Dönem Usûl Tartışmalarında “Çoğulun En Azı”nın (Ekallü’l-Cem‘) Usûlî Arka Planı: Cessâs ve Şîrâzî Bağlamında

Nuray Vergi, Fetullah Yılmaz

İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi · 16.07.2026 · 12 (2) · 975-1004

DOI: 10.69576/ihya.1923026 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 16.07.2026. Verfasst von Nuray Vergi und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 57 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Fıkıh usûlü ele aldığı meseleler bakımından pek çok ilimle kesişen bir niteliğe sahiptir. Bu meselelerden biri de çoğul lafzın asgarî sınırının ne olduğudur. Ekallü’l-cem‘ olarak ifade edilen bu mesele usûl ilminin nahiv, sarf, lugat gibi farklı branşlarla ortak konularındandır. “Çoğulun en azı” usûlde, umûm lafızlarının delâleti ile ilgili olarak tartışılan usûl problemlerinden birisidir. Bu mesele, özellikle erken dönem usûl bilginleri tarafından çoğulun asgarî miktarının “iki” mi yoksa “üç” mü olduğu çerçevesinde tartışılmıştır. Bu makale, fıkıh usûlü bilginleri arasında tartışılan ekallü'l-cem‘ meselesini erken dönem usûl düşüncesi üzerinden incelemekte olup ilgili dönemin usûl eserlerindeçoğul kipinin delalet ettiği en az sayının “iki” veya “üç” olması etrafında teşekkül eden tartışmaları ele almaktadır. Çalışma, dönemin bütün usûl literatürünü kapsamamakta, Hicrî IV. ve V. yüzyıllarda yaşamış önemli usûl âlimlerinden Cessâs (ö. 370/981) ve Şîrâzî’nin (ö. 476/1083) bu konuya yaklaşımlarını merkeze almaktadır. Konu, klasik metinler üzerinden yürütülen nitel araştırma yöntemi ile ele alınmakta olup bunun yanında literatür taraması ve ağırlıklı olarak karşılaştırmalı ve analitik bir yöntem de kullanılmaktadır. Makalede, birincil kaynak olarak Cessâs ve Şîrâzî’nin eserleri kullanılarak; naklî, aklî ve lugavî deliller bağlamında iki görüş mukayeseli ve analitik bir bakışla değerlendirilmektedir. Araştırmaya konu edilen iki büyük usûl âliminin ekallü’l-cem‘ konusundaki görüşleri ve usûlî arka planı, görüşlerini delillendirme biçimleri ve aralarındaki yaklaşım farkları bu makalede ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Ekallü’l-cem‘in asgarî sayısının “üç” olduğunu savunan Şîrâzî, “iki” olduğunu savunanların delillerini (ayet, hadis ve lugavi ifadeler) kinâyeli kullanımlar olarak yorumlayarak eleştirmiştir. O, miras ayetleri ve “iki kardeş” meselesindeki sahabe ihtilaflarına da temas ederek kendi argümanlarını güçlendirme yoluna gitmiştir. Diğer usûlcü Cessâs da ekallü’l-cem‘in asgarî sayısını “üç” olarak kabul etmiş olup “iki” diyenlerin delillerini tamamıyla reddetmemiş, “iki” ifade eden kullanımları “cem‘-i mülhak” (hükmen çoğula dahil olan) kavramı çerçevesinde değerlendirmiştir. Makalede ayrıca, dilbilimsel ve fıkhî uygulama ve kabullerin usûl kaidelerinin belirlenmesindeki rolüne vurgu yapılmaktadır. Bu inceleme, “çoğulun en azı” meselesinin sadece teorik bir dil tartışması olmadığına, usûl düşüncesinin oluşum süreci ve metodik farklılıklarını yansıtan temel bir problem olduğuna dikkat çekmektedir.

Zitieren

APA

Vergi, N., & Yılmaz, F. (2026). Erken Dönem Usûl Tartışmalarında “Çoğulun En Azı”nın (Ekallü’l-Cem‘) Usûlî Arka Planı: Cessâs ve Şîrâzî Bağlamında. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 12(2), 975-1004. https://doi.org/10.69576/ihya.1923026

Vancouver

Vergi N, Yılmaz F. Erken Dönem Usûl Tartışmalarında “Çoğulun En Azı”nın (Ekallü’l-Cem‘) Usûlî Arka Planı: Cessâs ve Şîrâzî Bağlamında. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi. 2026;12(2):975-1004. doi:10.69576/ihya.1923026

BibTeX
@article{Vergi2026,
  author = {Vergi, Nuray and Yılmaz, Fetullah},
  title = {Erken Dönem Usûl Tartışmalarında “Çoğulun En Azı”nın (Ekallü’l-Cem‘) Usûlî Arka Planı: Cessâs ve Şîrâzî Bağlamında},
  journal = {İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {12},
  number = {2},
  pages = {975--1004},
  doi = {10.69576/ihya.1923026}
}
Kostenlos starten →