İsmail Gaspıralı’nın Kadın Anlayışının Arka Planı ve Yansımaları
Ege Universitesi Turk Dunyasi Incelemeleri Dergisi · 23.06.2026 · 26 (1) · 277-300
DOI: 10.32449/egetdid.1890093 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ege Universitesi Turk Dunyasi Incelemeleri Dergisi, online erschienen am 23.06.2026. Verfasst von Ayvaz Morkoç. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, İsmail Gaspıralı’nın kadın anlayışını tarihî, fikrî ve kültürel şartlar bağlamında ele almakta; söz konusu yaklaşımın Türk–İslam dünyasında gelişen yenileşme düşüncesiyle kurduğu ilişkiyi incelemektedir. Makalede, Gaspıralı’nın kadına yüklediği anlamın, onu aile çevresiyle sınırlandırılmış bir unsur olmaktan çıkaran anlayışa dayandığı ortaya konulmaktadır. Bu anlayış, kadını toplumsal dönüşüm sürecinin temel aktörlerinden biri hâline getirmektedir. Kadın eğitimi, basın faaliyetleri ve edebî metinler aracılığıyla geliştirilen bu yaklaşım, dönemin sosyal ve siyasi konularıyla birlikte değerlendirilmiştir. Bu çerçevede kadın meselesinin, şahsi bir konu olmanın ötesinde, toplumun geleceğini doğrudan etkileyen temel bir problem olduğu vurgulanmaktadır. Gaspıralı, özellikle 1905 sonrasında yoğunlaşan siyasî ve kültürel faaliyetleri aracılığıyla, usûl-i cedid mektepleri, kız okulları, edebi eserler ve Âlem-i Nisvan gibi yayınlar üzerinden kadınların sosyal hayata katılımını teşvik etmiştir. Tercüman gazetesi çevresinde şekillenen bu hareket, kadınların eğitim aracılığıyla toplum hayatında etkin roller üstlenmesini amaçlamıştır. Gaspıralı, eğitimi merkez alan dönüşüm anlayışıyla bireyin gelişimini toplumun ilerlemesiyle doğrudan ilişkilendirmiş; bu süreci gelenek ile çağın gereklilikleri arasında uyum kuran bir çizgide temellendirmiştir. Bu bağlamda kadın, kültürel sürekliliği sağlayan ve toplumsal yapının inşasında belirleyici rol üstlenen temel özne olarak konumlandırılmaktadır. Makalede ayrıca Gaspıralı’nın kadın konusundaki görüşlerinin teori düzeyinde kalmadığı; basın, eğitim ve edebiyat sahasında somut uygulamalara dönüştüğü gösterilmektedir. Böylece onun kadın anlayışının, Türk dünyasında gelişen yenileşme hareketine özgün ve yerli bir düşünce zemini kazandırdığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Zitieren
APA
Morkoç, A. (2026). İsmail Gaspıralı’nın Kadın Anlayışının Arka Planı ve Yansımaları. Ege Universitesi Turk Dunyasi Incelemeleri Dergisi, 26(1), 277-300. https://doi.org/10.32449/egetdid.1890093
Vancouver
Morkoç A. İsmail Gaspıralı’nın Kadın Anlayışının Arka Planı ve Yansımaları. Ege Universitesi Turk Dunyasi Incelemeleri Dergisi. 2026;26(1):277-300. doi:10.32449/egetdid.1890093
BibTeX
@article{Morko2026,
author = {Morkoç, Ayvaz},
title = {İsmail Gaspıralı’nın Kadın Anlayışının Arka Planı ve Yansımaları},
journal = {Ege Universitesi Turk Dunyasi Incelemeleri Dergisi},
year = {2026},
volume = {26},
number = {1},
pages = {277--300},
doi = {10.32449/egetdid.1890093}
}
EUVIMED