Nisâ Sûresinde Kıraat Farklılıklarının Anlam İnşasına Etkisi: Zemahşerî ve Beydâvî Tefsirlerinin Mukayeseli Analizi
İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi · 30.06.2026 · 3 (4) · 187-207
DOI: 10.66677/itkan.1914034 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Samet Akbıyık und 2 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kıraat ilmi, Kur’ân-ı Kerîm’in lafzî yapısının muhafaza edilmesine yönelik rivayet geleneği çerçevesinde gelişmiş ve erken dönemlerden itibaren bağımsız bir ilim dalı olarak teşekkül etmiştir. Bu disiplin, yalnızca tilâvet farklılıklarını tespit etmekle sınırlı kalmamış, aynı zamanda lafız–mâna ilişkisi üzerinden tefsir faaliyetini doğrudan etkileyen bir yorum zemini de oluşturmuştur. Bu yönüyle kıraat, tefsir çalışmalarında âyetlerin anlam alanını daraltan veya genişleten belirleyici bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Bu makalede, Nisâ sûresi çerçevesinde kıraat farklılıklarının tefsirle ilişkisi ele alınmaktadır. Çalışmada, Zemahşerî (ö. 538/1144) ve Beydâvî’nin (ö. 685/1286) kıraat vecihlerine yaklaşımları, Nisâ sûresi bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu bağlamda her iki müfessirin kıraatleri ele alırken benimsedikleri yöntem; kıraat, nahiv, belâgat ve mâna odaklı yaklaşım çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Zemahşerî’nin kıraat vecihlerini çoğunlukla lafız ve i‘rab merkezli bir bakış açısıyla ele aldığı; bu yönüyle kıraat tercihlerinin âyetin belâgat yapısını ve anlam vurgusunu güçlendiren bir işlev üstlendiği anlaşılmıştır. Beydâvî’nin ise kıraat farklılıklarını daha temkinli bir zeminde değerlendirdiği, çoğu durumda mânanın sabitliğini esas alarak kıraat vecihlerini açıklayıcı ve tamamlayıcı bir unsur olarak konumlandırdığı tespit edilmiştir. Bu durum, kıraat farklılıklarının tefsir geleneğinde ihtilaf üreten bir unsur olmaktan ziyade, mânayı zenginleştiren ve yorum alanını disipline eden bir işlev gördüğünü göstermektedir. Bu araştırma, kıraat ilminin yalnızca rivayet farklılıklarıyla sınırlı bir alan olarak değerlendirilmemesi gerektiğini, aksine tefsirle olan ilişkisinin metodolojik ve yorumlayıcı bir boyut taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma kıraat ile tefsir arasındaki ilişkinin hangi temeller üzerine inşa edildiğinin daha net biçimde anlaşılmasını hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Akbıyık, S., Bulut, H., & Karcı, Ş. (2026). Nisâ Sûresinde Kıraat Farklılıklarının Anlam İnşasına Etkisi: Zemahşerî ve Beydâvî Tefsirlerinin Mukayeseli Analizi. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(4), 187-207. https://doi.org/10.66677/itkan.1914034
Vancouver
Akbıyık S, Bulut H, Karcı Ş. Nisâ Sûresinde Kıraat Farklılıklarının Anlam İnşasına Etkisi: Zemahşerî ve Beydâvî Tefsirlerinin Mukayeseli Analizi. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi. 2026;3(4):187-207. doi:10.66677/itkan.1914034
BibTeX
@article{Akbyk2026,
author = {Akbıyık, Samet and Bulut, Hasan and Karcı, Şemsettin},
title = {Nisâ Sûresinde Kıraat Farklılıklarının Anlam İnşasına Etkisi: Zemahşerî ve Beydâvî Tefsirlerinin Mukayeseli Analizi},
journal = {İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi},
year = {2026},
volume = {3},
number = {4},
pages = {187--207},
doi = {10.66677/itkan.1914034}
}
EUVIMED