Mirasın İzinde: İbrahim el-Halîl el-Konevî ve Risâle fî ʿİlmi’n-Nahv
İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi · 30.06.2026 · 3 (4) · 132-146
DOI: 10.66677/itkan.1903249 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Uğur Gülbil und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 12 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İngiltere’de bulunan Birmingham Üniversitesi Cadbury Araştırma Kütüphanesi Mingana Koleksiyonu, İslam medeniyetine ait nadir el yazmalarını barındıran uluslararası öneme sahip bir arşivdir. Bu çalışmanın odak noktasını, söz konusu koleksiyonda tespit edilen ve İbrahim el-Halîl el-Konevî tarafından kaleme alınan “Risâle fî ʿilmi’n-nahv” başlıklı el yazması eser oluşturmaktadır. Muhtemelen 19. yüzyılda Konya ve çevresinde yaşamış olan müellifin bu eseri, Arapça dilbilgisini (nahiv) yalnızca normatif kurallar bütünü olarak değil, mantıksal temellere dayalı sistematik ve felsefi bir disiplin olarak ele almasıyla benzerlerinden ayrılmaktadır. Makale, tek nüsha olma özelliği taşıyan bu risâlenin tahkikli metnini, Türkçe tercümesini ve detaylı içerik analizini akademik dünyaya sunmayı hedeflemektedir. Eserde Konevî, nahiv ilminin sınırlarını belirlerken “mevzû-i küllî”, “mahmûl” ve “kaziyye” gibi mantık ilmine ait terimleri ustaca kullanmış; gramer yapılarını felsefi bir kesinlikle tanımlama yoluna gitmiştir. Risâlenin literatüre en özgün katkısı ise müellifin bilgi felsefesine (epistemoloji) dair geliştirdiği yaklaşımdır. Konevî, “ilim” ve “kitap” kavramlarını birbirinden ontolojik olarak keskin çizgilerle ayırır. Ona göre ilim, akıl sahibi nefis tarafından idrak edilen soyut ve evrensel bir hakikat iken; kitaplar bu hakikatin kaybolmaması için kullanılan, lafız ve nakışlardan ibaret fiziki araçlardır. Yazar bu durumu etkileyici bir “badem metaforu” ile açıklar: Kitaplar bademin atılacak en dış kabuğu, bilimsel ilkeler iç kabuğu, ilmin hakikati ise yenilecek özü temsil eder. Bu bağlamda eser, ilmin satırlarda değil, sadırlarda (zihinlerde) aranması gerektiğini savunur. Bu çalışma, Konevî’nin nahiv metodolojisini ve epistemolojik eleştirilerini gün yüzüne çıkararak, klasik Osmanlı ilim anlayışında dilbilim ve felsefe ilişkisinin derinliğini ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Gülbil, U., & Erken, İ. (2026). Mirasın İzinde: İbrahim el-Halîl el-Konevî ve Risâle fî ʿİlmi’n-Nahv. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(4), 132-146. https://doi.org/10.66677/itkan.1903249
Vancouver
Gülbil U, Erken İ. Mirasın İzinde: İbrahim el-Halîl el-Konevî ve Risâle fî ʿİlmi’n-Nahv. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi. 2026;3(4):132-146. doi:10.66677/itkan.1903249
BibTeX
@article{Glbil2026,
author = {Gülbil, Uğur and Erken, İsmail},
title = {Mirasın İzinde: İbrahim el-Halîl el-Konevî ve Risâle fî ʿİlmi’n-Nahv},
journal = {İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi},
year = {2026},
volume = {3},
number = {4},
pages = {132--146},
doi = {10.66677/itkan.1903249}
}
EUVIMED