Nablusî Muhaşşîsi Ömer el-Bağdâdî’nin Entelektüel Mirası ve Risâle fî tevhîdi’l-ef‘âl ve tahkîki ma‘ne’l-kesb’inin Tahkik ve Tahlili
Sufiyye · 30.06.2026 · (20) · 37-68
DOI: 10.46231/sufiyye.1864304 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Sufiyye, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Orhan Musahanlı. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
XVII. ve XVIII. yüzyıllar, tasavvuf tarihinde temel doktriner unsurların büyük ölçüde muhafazaedildiği, ancak yeni yorum ve kavramsallaştırmalarla yeniden ele alındığı bir dönemi ifade etmektedir.Bu bağlamda, XVIII. yüzyıl Osmanlı ilim ve tasavvuf çevrelerinde önemli bir etkiye sahip olmasınarağmen modern araştırmalarda incelenmemiş olan âlim-sûfî Ömer el-Bağdâdî (ö. 1194/1780) dikkatçekmektedir. Bağdat’ta doğan, tahsilinin ardından Şam’a yerleşen Ömer el-Bağdâdî; nahiv, kelâm,tefsir, fıkıh ve tasavvuf alanlarında dersler vermiş, çok yönlü ilmî birikimini eserleriyle ortaya koymuştur.Abdülganî en-Nablusî’nin (ö. 1143/1731) talebe silsilesine mensup olması onu Ekberî tasavvufgeleneğiyle irtibatlandırırken, medrese ve tekke çevrelerinde gördüğü itibar da Osmanlı ilmî yapısındakikonumunu göstermektedir. Bu makale, öncelikle çağdaşı Murâdî’nin (ö. 1206/1791) Silkü’ddüreradlı eserindeki veriler ışığında Ömer el-Bağdâdî’nin hocalarını, ilmî silsilesini ve entelektüelçevresini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ardından başta Risâle fî tevhîdi’l-ef ’âl ve tahkîki ma’ne’lkesbile Hâşiye alâ Risâleti vahdeti’l-vücûd olmak üzere eserleri merkeze alınarak düşünce dünyasıdeğerlendirilecektir. Bu çerçevede kelâm ile tasavvuf arasındaki ilişki, özellikle vücûd, tevhîd-i ef ’âlve kesb kavramları etrafında analiz edilmektedir. Ömer el-Bağdâdî’nin varlık anlayışının merkezindevahdet-i vücûd öğretisi yer almakta; bu doktrine yönelik yanlış anlamaları tashih etmeye özel önemverdiği görülmektedir. Düşüncesinin ayırt edici yönü, Eş’arî-Mâtürîdî kelâmı ile Ekberî tasavvufuuzlaştırma çabasında ortaya çıkmaktadır. Bu uzlaştırma, klasik kelâmın temel meselelerinden kesbteorisinin, Ekberî düşüncenin merkezî kavramlarından a’yân-ı sâbite çerçevesinde yeniden yorumlanmasıylagerçekleştirilmektedir. Ona göre kesb, a’yân-ı sâbitenin kendi zâtının gerektirdiği hususlarıtalep etmesidir. Bu yaklaşımıyla Ömer el-Bağdâdî, Sadrüşşerîa (öl. 747/1346) ve İbnü’l-Hümâm(öl. 861/1457) gibi geç dönem Hanefî-Mâtürîdî kelâmcılarının kesb anlayışlarını eleştirmektedir.Makalenin ekinde ise Risâle fî tevhîdi’l-ef ’âl’in tahkikli metni sunulmaktadır.
Zitieren
APA
Musahanlı, O. (2026). Nablusî Muhaşşîsi Ömer el-Bağdâdî’nin Entelektüel Mirası ve Risâle fî tevhîdi’l-ef‘âl ve tahkîki ma‘ne’l-kesb’inin Tahkik ve Tahlili. Sufiyye, 37-68. https://doi.org/10.46231/sufiyye.1864304
Vancouver
Musahanlı O. Nablusî Muhaşşîsi Ömer el-Bağdâdî’nin Entelektüel Mirası ve Risâle fî tevhîdi’l-ef‘âl ve tahkîki ma‘ne’l-kesb’inin Tahkik ve Tahlili. Sufiyye. 2026:37-68. doi:10.46231/sufiyye.1864304
BibTeX
@article{Musahanl2026,
author = {Musahanlı, Orhan},
title = {Nablusî Muhaşşîsi Ömer el-Bağdâdî’nin Entelektüel Mirası ve Risâle fî tevhîdi’l-ef‘âl ve tahkîki ma‘ne’l-kesb’inin Tahkik ve Tahlili},
journal = {Sufiyye},
year = {2026},
number = {20},
pages = {37--68},
doi = {10.46231/sufiyye.1864304}
}
EUVIMED