Zeydiyye Usûlünde Hz. Peygamber’in Fiillerinin Delâleti: Nâtık-Bilhak Örneği
HİKEM · 2026
DOI: 10.63022/hikem.2018140 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift HİKEM, 2026. Verfasst von Mehmet Nezir Ceylan. Die Arbeit nennt 52 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, Nâtık-Bilhak’ın (ö. 424/1033) el-Müczî adlı eserinde Hz. Peygamber’in fiillerinin usûlî değerini incelemektedir. Çalışmanın temel sorusu, nebevî fiillerin hangi şartlarda şer‘î bir hükme delâlet ettiği ve bu hükmün ümmet açısından nasıl değerlendirildiğidir. Bu amaçla el-Müczî’nin Hz. Peygamber’in fiilleri, umumun fiille tahsisi ve kavl-fiil ilişkisine dair bölümleri birlikte incelenmiş; Nâtık-Bilhak’ın görüşleri gerektiğinde farklı usûl ekollerine mensup âlimlerin görüşleriyle karşılaştırılmıştır. İnceleme sonucunda Nâtık-Bilhak’ın nebevî fiilleri tek bir hüküm kategorisi içinde değerlendirmediği görülmüştür. Müellif, doğrudan teşrî amacı taşıyan fiiller ile bir hitabı açıklayan, bir emre imtisâl niteliğinde olan veya aklın gereği olarak yapılan fiilleri birbirinden ayırmaktadır. Ayrıca karîne bulunmadığında mücerret fiile doğrudan vücûb, nedb veya ibâha hükmü yüklememekte; beyan, emre imtisâl, devamlılık, övgü ve yergi gibi göstergeler aracılığıyla fiilin hükmünü belirlemektedir. Çalışmanın bir diğer bulgusu, hükmü belirlenmiş nebevî fiilin, Hz. Peygamber’e özgü olduğuna dair bir delil bulunmadıkça ümmet için de geçerli kabul edilmesidir. Bu sebeple nebevî fiil, kendi başına umum ifade etmese de genel bir lafzın kapsamını daraltabilmektedir. Kavl ile fiil arasında zâhirî bir teâruz bulunduğunda ise önce uzlaştırma, ardından kronoloji ve son olarak kavlin tercihi esas alınmaktadır. Sonuç olarak Nâtık-Bilhak’ın yaklaşımı, fiilin hükmünü belirlemede ihtiyatı, hükmü belirlenmiş fiilin ümmete uygulanmasında ise hüküm ortaklığını esas alan sistematik bir usûl anlayışı ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Ceylan, M. N. (2026). Zeydiyye Usûlünde Hz. Peygamber’in Fiillerinin Delâleti: Nâtık-Bilhak Örneği. HİKEM. https://doi.org/10.63022/hikem.2018140
Vancouver
Ceylan MN. Zeydiyye Usûlünde Hz. Peygamber’in Fiillerinin Delâleti: Nâtık-Bilhak Örneği. HİKEM. 2026. doi:10.63022/hikem.2018140
BibTeX
@article{Ceylan2026,
author = {Ceylan, Mehmet Nezir},
title = {Zeydiyye Usûlünde Hz. Peygamber’in Fiillerinin Delâleti: Nâtık-Bilhak Örneği},
journal = {HİKEM},
year = {2026},
doi = {10.63022/hikem.2018140}
}
EUVIMED