Hakîkat-i Muhammediyye Düşüncesinde Hz. Peygamber’in Âlemlere Rahmet Oluşunun Anlamı
Diyanet İlmi Dergi · 26.06.2026 · 62 (2) · 703-734
DOI: 10.61304/did.1879273 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Diyanet İlmi Dergi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Ömer Dursun. Die Arbeit nennt 41 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hz. Peygamber’in (s.a.s.) rahmet vasfının âlemleri kuşatması, İslâm düşünce geleneğinde farklı şekillerde yorumlanmıştır. Bu yorumlardan biri, Hâlik ile mahlûk arasındaki ilişkiyi keşf ve müşahede yoluyla temellendiren muhakkik sûfîlerin yaratılışın gayesi bağlamında ortaya koydukları hakîkat-i Muhammediyye düşüncesidir. Çalışma, Hz. Peygamber’e ait hakikatle temsil edilen ilâhî rahmetin yaratılış sürecindeki konumunu ve işlevini metin analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, ilâhî rahmetin yaratılışla ilişkisini açıklayabilmek için öncelikle rahmetin muhabbet ve marifetle ilişkisini ele almakta ve Hakk’ın bilinme iradesinin yaratılışın gayesi olarak nasıl temellendirildiğini incelemektedir. Ardından yaratılışın başlangıç ilkesi olarak ele alınan rahmetin tahsîs (belirleme), cem (birleştirme) ve tefrîk (ayırma) yönleriyle varlık mertebelerindeki rolü, hakîkat-i Muhammediyye düşüncesiyle ilişkisi içinde değerlendirilmektedir. Rahmetin varlık mertebelerindeki işlevinin hakîkat-i Muhammediyye düşüncesiyle ilişkisi gösterildikten sonra makalede Hz. Peygamber’in hakikati ile tarihî şahsiyeti arasındaki ilişki rahmet, muhabbet ve marifet kavramları üzerinden incelenmektedir. Böylece söz konusu nazarî ilişkinin Hz. Peygamber’in aile hayatı, ahlâk anlayışı ve ibadet pratiğindeki fiilî sünnetlerinde kazandığı tezahürler ile bu tezahürlerin yol gösterici nitelikleri ele alınmaktadır. Çalışmada bu tezahürlerin aile hayatında Hakk’ın Celâl ve Cemâl isimlerinin birlikte tecrübe edildiği bir alan, güzel ahlâkta insan davranışlarındaki kemâl ölçüsü ve namazda Allah ile kul arasındaki ilişkinin en yoğun biçimde idrak edildiği bir ibadet olarak ortaya çıktığı tespit edilmiştir.
Zitieren
APA
Dursun, Ö. (2026). Hakîkat-i Muhammediyye Düşüncesinde Hz. Peygamber’in Âlemlere Rahmet Oluşunun Anlamı. Diyanet İlmi Dergi, 62(2), 703-734. https://doi.org/10.61304/did.1879273
Vancouver
Dursun Ö. Hakîkat-i Muhammediyye Düşüncesinde Hz. Peygamber’in Âlemlere Rahmet Oluşunun Anlamı. Diyanet İlmi Dergi. 2026;62(2):703-734. doi:10.61304/did.1879273
BibTeX
@article{Dursun2026,
author = {Dursun, Ömer},
title = {Hakîkat-i Muhammediyye Düşüncesinde Hz. Peygamber’in Âlemlere Rahmet Oluşunun Anlamı},
journal = {Diyanet İlmi Dergi},
year = {2026},
volume = {62},
number = {2},
pages = {703--734},
doi = {10.61304/did.1879273}
}
EUVIMED