1857 Sonrası Hindistan’da Ulemanın Teo-Politik Konumunu Muhammed Kâsım Nânotevî Üzerinden Okumak
Düzce İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · 10 (1) · 281-295
DOI: 10.61272/duid.1870676 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Düzce İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mehmet Emin Celep. Die Arbeit nennt 89 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, 19. yüzyıl Hint bölgesinde İngiliz sömürge idaresi karşısında Muhammed Kâsım Nânotevî’nin siyasî tutumunu tarihî bağlamı içinde incelemektedir. Makalenin temel argümanı, Nânotevî’nin 1857’de yaşanan fiilî direniş tecrübesinden sonra iktidarı doğrudan hedeflemeyen; teolojik meşruiyet inşası ve kurumsal seferberlik üzerinden siyasî sonuç üreten bir yöntem geliştirdiği yönündedir. Makale, Nânotevî’nin Sipahi Ayaklanması ve Şâmli Muharebesi sürecinde direniş atmosferiyle irtibatını, yenilgi sonrasında ulemâya yönelik tasfiye iklimini ve bu tecrübenin silahlı mücadelenin sınırlarını görünür kılarak stratejik ağırlığın eğitim alanına kaymasına zemin hazırladığını ortaya koymaktadır. Bu tecrübenin somut karşılığı olan Dâru’l-Ulûm Diyobend, Hanefî-Mâtürîdî mirasını eğitim, sivil dayanışma ve ilmî eksende yeniden inşa etmiş ve sömürge koşullarında dahi devamlılığını sağlamış bir medrese modeli olarak değerlendirilmektedir. Araştırma, biyografik anlatılar ile kurumsal metinleri tarihî bağlam ve söylem-işlev ilişkisi içinde birlikte okuyarak nitel bir analiz yürütmektedir. 1857 sonrasında vakıf düzeninin zayıflaması ve misyoner faaliyetlerin artması gibi baskılar, medrese merkezli yeniden teşkilatlanmayı zorunlu kılmakta; Dâru’l-Ulûm Diyobend’in maliidarî özerklik ilkeleri ise sömürge kurumlarına eklemlenmeden ilmî otorite üretmekte ve siyasî sonuç doğuran bir içtimâî hat oluşturmaktadır. Ayrıca Osmanlı’ya destek fetvası ve Rûdâd üzerinden kurulan dayanışma dilinin, mağlubiyet psikolojisini aşan bir aidiyet ufku ürettiği vurgulanmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Dâru’l-Ulûm Diyobend’i sıradan bir eğitim kurumu olmaktan öte, sömürge şartlarında eğitim-itikad-siyaset bağını kurumsal süreklilik ekseninde yeniden örgütleyen teo-politik bir direnç modeli olarak konumlandırmaktadır. Sonuç olarak makale, sömürge şartlarında “siyasetsiz siyaset” şeklinde kavramlaşabilecek bu modelin, uzun vadeli direnişi örgütleyerek geleneğe süreklilik kazandırdığını göstermektedir.
Zitieren
APA
Celep, M. E. (2026). 1857 Sonrası Hindistan’da Ulemanın Teo-Politik Konumunu Muhammed Kâsım Nânotevî Üzerinden Okumak. Düzce İlahiyat Dergisi, 10(1), 281-295. https://doi.org/10.61272/duid.1870676
Vancouver
Celep ME. 1857 Sonrası Hindistan’da Ulemanın Teo-Politik Konumunu Muhammed Kâsım Nânotevî Üzerinden Okumak. Düzce İlahiyat Dergisi. 2026;10(1):281-295. doi:10.61272/duid.1870676
BibTeX
@article{Celep2026,
author = {Celep, Mehmet Emin},
title = {1857 Sonrası Hindistan’da Ulemanın Teo-Politik Konumunu Muhammed Kâsım Nânotevî Üzerinden Okumak},
journal = {Düzce İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {281--295},
doi = {10.61272/duid.1870676}
}
EUVIMED