OSMANLI MODERNLEŞMESİNDE MEŞRUİYET VE MİMARİ: II. MAHMUD DÖNEMİ ÖZBEK TEKKELERİNDE İMAR VE HİMAYE POLİTİKALARI
Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi · 22.06.2026 · (118) · 285-306
DOI: 10.60163/tkhcbva.1856258 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, online erschienen am 22.06.2026. Verfasst von Halim Kılıç und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 95 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Sultan II. Mahmud dönemi Osmanlı modernleşmesi, geleneksel tarih yazımının aksine, seküler bir kopuştan ziyade dini meşruiyetin devlet eliyle yeniden üretildiği senkretik bir süreçtir. Yeniçeri Ocağı’nın ve Bektâşîliğin 1826’da lağvedilmesiyle ortaya çıkan sosyo-politik otorite boşluğu, devletin ideolojik aygıtı olarak konumlanan Nakşibendî-Müceddidî ağlarının tahkim edilmesiyle doldurulmuştur. İstanbul’daki Özbek tekkelerine yönelik yoğun mimari himaye, maaş tahsisleri ve iaşe politikaları, bu stratejik ittifakın mekânsal ve kurumsal düzlemdeki en somut tezahürüdür. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nden elde edilen keşif defterleri ve hatt-ı hümayunlar ışığında incelenen Üsküdar ve Unkapanı tekkeleri örneklemi, devletin bu kurumlara yönelik ilgisinin sıradan bir hayırseverlikten öte, devlet inşa stratejisinin hesaplı bir unsuru olduğunu ortaya koymaktadır. Şeriat merkezli bir Sufi ideolojisinin mekânsal temsili olan bu tekkeler, iç politikada sosyal disiplin ve meşruiyet aracı, dış politikada ise Türkistan ile kurulan diplomatik yumuşak güç kanalı olarak işlev görmüştür. Dolayısıyla II. Mahmud dönemi mimari patronajı, Tanzimat’a giden süreçte devlet ile toplum arasındaki güveni onaran ve moderniteyi Sünni ortodoksi üzerinden meşrulaştıran kurucu bir dinamik olarak değerlendirilmelidir.
Zitieren
APA
Kılıç, H., & Karakulak, M. (2026). OSMANLI MODERNLEŞMESİNDE MEŞRUİYET VE MİMARİ: II. MAHMUD DÖNEMİ ÖZBEK TEKKELERİNDE İMAR VE HİMAYE POLİTİKALARI. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 285-306. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1856258
Vancouver
Kılıç H, Karakulak M. OSMANLI MODERNLEŞMESİNDE MEŞRUİYET VE MİMARİ: II. MAHMUD DÖNEMİ ÖZBEK TEKKELERİNDE İMAR VE HİMAYE POLİTİKALARI. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026:285-306. doi:10.60163/tkhcbva.1856258
BibTeX
@article{Kl2026,
author = {Kılıç, Halim and Karakulak, Merve},
title = {OSMANLI MODERNLEŞMESİNDE MEŞRUİYET VE MİMARİ: II. MAHMUD DÖNEMİ ÖZBEK TEKKELERİNDE İMAR VE HİMAYE POLİTİKALARI},
journal = {Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi},
year = {2026},
number = {118},
pages = {285--306},
doi = {10.60163/tkhcbva.1856258}
}
EUVIMED