EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

KAZAK YAZI DİLİNDE ÖN SESTE ÖTÜMLÜLEŞME HADİSESİ

Senbek Utebekov

Turkology · 18.03.2026 · (125) · 23-56

DOI: 10.59358/ayt.1830576 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Turkology, online erschienen am 18.03.2026. Verfasst von Senbek Utebekov. Die Arbeit nennt 57 Literaturangaben. Gefördert von: yok.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Makalede Kazak Türkçesinin yazı dilinde görülen ön seste ötümlüleşme hadisesiyle ilgili örnekler ele alınmaktadır. Oğuz lehçelerinin karakteristik özelliği olarak bilinen bu hadisenin Kazak Türkçesindeki gelişimini tespit etmek üzere /t/, /d/, /k/ ~ /ḳ/ , /g/ ~ /ġ/ seslerinin Türkçedeki özellikleri ve bu seslerle ilgili ses olayları incelenmektedir. Bu konu üzerinde ortaya atılan görüşler analiz edilerek Türkçenin diğer lehçelerindeki ötümlüleşme olayları ve örneklerinden de bahsedilmektedir. Özellikle Kaşgarlı Mahmud’un verdiği bilgiye göre XI. yüzyılda da karşımıza çıkan /t-/ > /d-/ değişiminin Kazak Türkçesinde daha da gelişerek hem Türkçe kökenli (bu esnada bazı bilim insanlarınca alıntı olduğu iddia edilen bazı kelimelerin kökenleri üzerinde tespitler yapılmıştır) hem de ödünç (dabıl < ṭabl, dilda ~ dildä < tille, däm < ṭa‘ām, däme < ṭama‘, däret < ṭahāret, dät < ṭāḳat vb.) kelimelerde görüldüğü vurgulanmaktadır. Oğuz lehçeleri ve ağızlarındaki ötümlüleşme hadiseleriyle ilgili örneklerle karşılaştırılmış ve Kazak Türkçesinde düzensiz olan bu ses hadisesinin birçok örnekte asli uzunluktan kaynaklandığı kanaatine varılmıştır (de- < tī-, delbe < tilbe, dambal < tōn, dolı < tōl-, döñ < tȫn, gözel < kȫzel vb.). /k-/ > /g-/, /ḳ-/ > /ġ-/ değişimiyle ilgili örneklerin bazıları diğer lehçelerden edebî eserlere geçmiş olabileceğini bazılarından da enklitik bir yapı olarak önünde gelen kelimeyle uyum sağlamak üzere ötümlüleşen edatlar olduğunu tespit etmiştir.

Förderung

  • yok

Zitieren

APA

Utebekov, S. (2026). KAZAK YAZI DİLİNDE ÖN SESTE ÖTÜMLÜLEŞME HADİSESİ. Turkology, 23-56. https://doi.org/10.59358/ayt.1830576

Vancouver

Utebekov S. KAZAK YAZI DİLİNDE ÖN SESTE ÖTÜMLÜLEŞME HADİSESİ. Turkology. 2026:23-56. doi:10.59358/ayt.1830576

BibTeX
@article{Utebekov2026,
  author = {Utebekov, Senbek},
  title = {KAZAK YAZI DİLİNDE ÖN SESTE ÖTÜMLÜLEŞME HADİSESİ},
  journal = {Turkology},
  year = {2026},
  number = {125},
  pages = {23--56},
  doi = {10.59358/ayt.1830576}
}
Kostenlos starten →