Azerbaycan Türkçesinde Hareket Sürecinden Duygu Sürecine Metaforik Geçişler
Türkbilig · 05.05.2026 · 2026 (51) · 272-310
DOI: 10.59257/turkbilig.1670530 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türkbilig, online erschienen am 05.05.2026. Verfasst von Gökçen Bilgin Aksoy. Die Arbeit nennt 92 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada Kavramsal Metafor Teorisi çerçevesinde Azerbaycan Türkçesinde hareket fiilleri aracılığıyla duygusal süreç bildiren metaforik ifadeler ele alınmıştır. Bu doğrultuda öncelikle kavramlaştırma sürecinde soyut alanları yapılandırmada önemli bir kaynak alan olan hareket süreci ile ilgili bilişsel dil bilimindeki çeşitli görüşlerden bahsedilmiş, duygu süreci ve duygu sürecinin deneyim çerçevesi hakkında bilgi verilerek Kavramsal Metafor Teorisi kısaca açıklanmıştır. Daha sonra, Azәrbaycan Dilinin İzahlı Lüğәti, Azerbaycan edebiyatına ait çeşitli türlerdeki (roman, hikâye, şiir vb.) eserler ve Azerbaycan gazetelerinin internet sitelerinden seçilen bir örneklem üzerinden tespit edilen hareket-duygu metaforları; DUYGUSAL DURUMLAR MEKÂNLARDIR, DUYGULAR NESNELERDİR ve DUYGUSAL FAALİYET HAREKETTİR birincil metaforik eşlemeleri altında sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Bu incelemede, kaynak alandaki hareketlerin dünya dillerini hareket fiillerinin anlam özellikleri bakımından ikiye ayıran Talmy’nin sözlükselleşme modeli bakımından görünümlerine, hedef alandaki duygu türlerine ve söz konusu birincil metaforların dışındaki metaforik eşlemelere odaklanılmıştır. Azerbaycan Türkçesinde hareket fiillerinin daha çok üzüntü ve korku ile ilgili duygusal süreçlerde metaforik olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte Talmy’nin tipolojik ayrımına göre eylem çerçeveli diller içerisinde yer alan Türk dilinin çağdaş bir lehçesi olan Azerbaycan Türkçesinde, tarzı kodlayan fiillerin hareket-duygu metaforlarının kaynak alanında sayıca diğer hareket fiilleri ile -yol kodlayan ve nedenli fiillerle- eşit kullanıldığı ancak yol kodlayan ve nedenli hareket fiillerinin metaforik hareket olaylarının ifadesinde daha üretken olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Zitieren
APA
Aksoy, G. B. (2026). Azerbaycan Türkçesinde Hareket Sürecinden Duygu Sürecine Metaforik Geçişler. Türkbilig, 2026(51), 272-310. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1670530
Vancouver
Aksoy GB. Azerbaycan Türkçesinde Hareket Sürecinden Duygu Sürecine Metaforik Geçişler. Türkbilig. 2026;2026(51):272-310. doi:10.59257/turkbilig.1670530
BibTeX
@article{Aksoy2026,
author = {Aksoy, Gökçen Bilgin},
title = {Azerbaycan Türkçesinde Hareket Sürecinden Duygu Sürecine Metaforik Geçişler},
journal = {Türkbilig},
year = {2026},
volume = {2026},
number = {51},
pages = {272--310},
doi = {10.59257/turkbilig.1670530}
}
EUVIMED