İhyadan Müsadereye: Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın Celveti Tekkeleri İçin Kurduğu Para Vakfının Yükselişi ve Çöküşü
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 28.06.2026 · 8 (1) · 215-223
DOI: 10.56574/nohusosbil.1932103 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Ömer Aslan. Die Arbeit nennt 17 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, XVII. yüzyıl Osmanlı dünyasında devlet ricalinin tekke finansmanındaki rolünü, Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın 1680 (H. 1091) tarihinde Celvetiyye tarikatına bağlı tekkeler için tesis ettiği para vakfı (nukûd vakfı) üzerinden incelemektedir. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde (VGMA) muhafaza edilen vakfiye temel alınarak vakfın hukuki, idari ve finansal yapısı analiz edilmiş, devlet adamı patronajının tarikat ağlarının kurumsal sürekliliğine nasıl eklemlendiği ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda Paşa’nın, Celvetiyye’nin iki ana merkezi olan Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi ile Selâmî Ali Efendi Tekkesi’nin iaşe ve taâmiye giderleri için 36.500 esedî kuruşluk yüksek hacimli bir nakdî sermaye vakfettiği tespit edilmiştir. Sermayenin ekonomik dalgalanmalara karşı “onu on bir” hesabı üzerinden ve katı teminat hükümleri (rehn-i kavî ve kefîl-i melî) çerçevesinde işletilmesi şart koşulmuş ayrıca vakıf yapısına kurucu aile lehine işleyen bir zürrî güvence mekanizması da eklemlenmiştir.Bununla birlikte bu vakfın, II. Viyana Bozgunu (1683) sonrasında Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın idamı ve vakfın 38.854 kuruşa ulaşan bakiye sermayesinin müsadere edilmesi sonucunda yalnızca üç yıl içinde tasfiye edildiği anlaşılmaktadır. Bu bulgu, askerî ve idarî zümrenin tekkelere sunduğu yüksek kapasiteli vakıf patronajının; siyasî, sosyal, iktisadî ve hatta doğal afetlere bağlı kriz dönemlerinde vakıf gelirlerinin kesintiye uğramasıyla birlikte ne derece kırılgan bir zemine oturabildiğini göstermektedir. Çalışma, Osmanlı tekke tarihinin vakıf patronajı, siyasî, sosyal, askeri ve doğal afetlere bağlı krizler ile oluşan finansal kırılganlık eksenlerinde birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Aslan, Ö. (2026). İhyadan Müsadereye: Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın Celveti Tekkeleri İçin Kurduğu Para Vakfının Yükselişi ve Çöküşü. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 215-223. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1932103
Vancouver
Aslan Ö. İhyadan Müsadereye: Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın Celveti Tekkeleri İçin Kurduğu Para Vakfının Yükselişi ve Çöküşü. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;8(1):215-223. doi:10.56574/nohusosbil.1932103
BibTeX
@article{Aslan2026,
author = {Aslan, Ömer},
title = {İhyadan Müsadereye: Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın Celveti Tekkeleri İçin Kurduğu Para Vakfının Yükselişi ve Çöküşü},
journal = {Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {8},
number = {1},
pages = {215--223},
doi = {10.56574/nohusosbil.1932103}
}
EUVIMED