Bazı Sûfî Gruplar ve Alevî Geleneğe Mensup Ocaklarda Ahlâk Anlayışı: Edeb, Tövbe, Nefis Terbiyesi ve Zühd Kavramları Örnekleminde
Tetkik · 30.09.2026 · (10) · 919-958
DOI: 10.55709/tetkik.1934011 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tetkik, online erschienen am 30.09.2026. Verfasst von Büşra Koçak und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 128 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Anadolu’da yaşayan Kâdirîlik, Mevlevîlik gibi bazı sûfî gruplar ve Alevî geleneğe mensup ocaklarda şekillenen ahlâk anlayışını, temel bazı kavramlar üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışma gerek tasavvuf geleneği gerek Alevî nitelemeli gelenek mensubu ocaklarda ahlak anlayışını edeb, nefis terbiyesi, tövbe ve zühd gibi bireysel olgunlaşmayı ve toplumsal düzeni mümkün kılan kurucu ilkeler kapsamında ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, bu kavramların her iki gelenekte nasıl tanımlandığı, hangi pratiklerle hayata geçirildiği ve hangi noktalarda kesiştiği ya da farklılaştığı soruları üzerinden yürütülmüştür. Hem tasavvuf geleneğinde hem Alevî gelenekte söz konusu kavramlar bağlamında ahlâk anlayışını ortaya koymak, hakkında farklı tartışmaların olduğu Alevî geleneğin hüviyetinin anlaşılması açısından oldukça önemli görülmektedir. Çalışma nitel bir araştırmadır ve durum araştırması deseninde planlanmıştır. Araştırmada sûfî gruplar için doküman analizi yöntemiyle klasik tasavvuf eserleri ve modern akademik çalışmalar esas alınmış; Alevî ocakları için yazılı kaynakların yanı sıra Alevî gelenekte ocak farklılıklarıyla birlikte konuların güncel durumunu incelemek adına alan araştırması yapılmıştır. Araştırmanın alan araştırması verileri farklı bölgelerde “erkân yürüten dede” vasıflı katılımcılarla yarı yapılandırılmış mülakatlar ile derlenmiştir. Veriler, zihniyet analizi ve fenomenolojik yaklaşımla tematik içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma her iki geleneğin ahlâk kabullerinde büyük oranda ortak bir anlayışın bulunduğunu, bununla birlikte uygulama ve yorum düzeyinde farklı tasavvufî neşve ya da ocak farklılığından kaynaklı birtakım farklılıkların da gözlendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, edeb, tövbe, nefis terbiyesi ve zühd kavramlarının bireysel ve toplumsal boyutlardaki işlevlerini sistematik biçimde ortaya koyarak, tasavvuf ve Alevî geleneğin ahlâk anlayışına özgün bir katkı sunmaktadır. İlgili kavramlardan hareketle ahlak anlayışı hakkında ortaya konulan çerçeve Alevî geleneğin tasavvufî boyutunu açıkça teyit etmektedir. Bu sonuç Alevî gelenekle ilgili çalışmalarda tasavvufî boyutun dikkate alınmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Koçak, B., & Üçer, C. (2026). Bazı Sûfî Gruplar ve Alevî Geleneğe Mensup Ocaklarda Ahlâk Anlayışı: Edeb, Tövbe, Nefis Terbiyesi ve Zühd Kavramları Örnekleminde. Tetkik, 919-958. https://doi.org/10.55709/tetkik.1934011
Vancouver
Koçak B, Üçer C. Bazı Sûfî Gruplar ve Alevî Geleneğe Mensup Ocaklarda Ahlâk Anlayışı: Edeb, Tövbe, Nefis Terbiyesi ve Zühd Kavramları Örnekleminde. Tetkik. 2026:919-958. doi:10.55709/tetkik.1934011
BibTeX
@article{Koak2026,
author = {Koçak, Büşra and Üçer, Cenksu},
title = {Bazı Sûfî Gruplar ve Alevî Geleneğe Mensup Ocaklarda Ahlâk Anlayışı: Edeb, Tövbe, Nefis Terbiyesi ve Zühd Kavramları Örnekleminde},
journal = {Tetkik},
year = {2026},
number = {10},
pages = {919--958},
doi = {10.55709/tetkik.1934011}
}
EUVIMED