KORE MASKE DANSI TALCHUM’UN FOLKLORİK YAPISI: İCRA BAĞLAMI, MASKELER VE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ
Folklor Akademi Dergisi · 26.06.2026 · 9 (2) · 143-157
DOI: 10.55666/folklor.1927459 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Nihan Karakuş Harmancı. Die Arbeit nennt 14 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada Güney Kore’nin geleneksel maskeli halk tiyatrosu olan Talchum’un (탈춤) folklorik yapısı; icra bağlamı, maskelerin tipolojik özellikleri ve toplumsal eleştiri işlevi ekseninde kapsamlı biçimde incelenmektedir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde literatür temelli kuramsal çözümleme yönteminin benimsendiği çalışmanın temel hipotezi, Talchum’un folklorik gücünün yalnızca maske tipolojisi ya da dramatik metin yapısından değil; esas olarak icra bağlamında ortaya çıkan etkileşimsel performans mantığından kaynaklandığıdır. Bu doğrultuda Talchum, sabit ve metin merkezli bir tiyatro formu olarak değil; icra anında seyirci–icracı ilişkisi üzerinden sürekli yeniden kurulan dinamik, esnek ve süreç odaklı bir performans pratiği olarak ele alınmaktadır. Dans, müzik, dramatik anlatım ve maskelerin birleşiminden oluşan bu çok katmanlı performans biçimi, tarihsel olarak ritüel ve mevsimsel pratikler içerisinde şekillenmiş; zamanla seküler bir halk tiyatrosu formuna evrilerek toplumsal yaşamın eleştirel bir temsil alanına dönüşmüştür. Talchum’da maskeler aracılığıyla temsil edilen aristokrat, keşiş, köylü ve yaşlı kadın gibi karakter tipleri üzerinden sosyal sınıf ilişkileri, dinî otorite ve gündelik yaşamın çelişkileri mizah, hiciv ve grotesk estetik yoluyla görünür kılınmaktadır. Bu bağlamda maske, toplumsal rolleri yeniden kuran, dönüştüren ve eleştirel temsil mekanizmasını mümkün kılan sembolik bir araç olarak işlev görmektedir. Performansın açık alanlarda ve seyirciyle doğrudan etkileşim içinde icra edilmesi, Talchum’u katılımcı, kolektif ve etkileşim temelli bir kültürel pratiğe dönüştürmektedir. Seyirci ile icracı arasındaki sınırın geçirgenliği, anlamın önceden belirlenmiş bir metne bağlı olmaksızın icra sürecinde karşılıklı geri bildirim, doğaçlama ve performatif etkileşim unsurları aracılığıyla inşa edilmesini sağlamaktadır. Bu özellik Talchum’u metin merkezli dramatik geleneklerden ayırmakta ve onu performans kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi gereken özgün bir folklor olgusu hâline getirmektedir. Çalışmada ayrıca maskelerin sembolik dili, grotesk estetik unsurlar, karakter tiplerinin toplumsal temsili, madang yapısının esnekliği ve müziksel unsurların icra ekolojisindeki rolü bütüncül bir kuramsal çerçevede ele alınmaktadır. Bununla birlikte performansın zamansal akışı, sahne düzeninin değişkenliği ve yerel uygulamalar arasındaki farklılıklar da değerlendirilerek Talchum’un estetik özelliklerinin yanında bağlamsal olarak yeniden üretilen bir kültürel pratik niteliği taşıdığı ortaya konulmaktadır. Bölgesel varyantlar üzerinden yapılan değerlendirmeler, Talchum’un yerel bağlamlara göre farklılaşan ancak temel performatif özelliklerini koruyan dinamik ve sürdürülebilir bir gelenek olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak Talchum, ritüel ile tiyatro arasında konumlanan; eleştiri, eğlence ve toplumsal denetim işlevlerini bir arada barındıran, anlamını icra sürecinde üreten ve kültürel sürekliliği performans aracılığıyla yeniden kuran çok katmanlı bir folklorik miras unsurudur. Bu yönüyle Talchum’un performatif yapısı, toplumsal anlam üretimi, kültürel aktarım ve kolektif kimliğin yeniden inşası süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu çalışma, Türkiye’de Talchum üzerine yapılan sınırlı araştırmaları performans merkezli bir perspektifle genişleterek literatüre özgün ve kuramsal açıdan derinlikli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
Harmancı, N. K. (2026). KORE MASKE DANSI TALCHUM’UN FOLKLORİK YAPISI: İCRA BAĞLAMI, MASKELER VE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ. Folklor Akademi Dergisi, 9(2), 143-157. https://doi.org/10.55666/folklor.1927459
Vancouver
Harmancı NK. KORE MASKE DANSI TALCHUM’UN FOLKLORİK YAPISI: İCRA BAĞLAMI, MASKELER VE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(2):143-157. doi:10.55666/folklor.1927459
BibTeX
@article{Harmanc2026,
author = {Harmancı, Nihan Karakuş},
title = {KORE MASKE DANSI TALCHUM’UN FOLKLORİK YAPISI: İCRA BAĞLAMI, MASKELER VE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ},
journal = {Folklor Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {143--157},
doi = {10.55666/folklor.1927459}
}
EUVIMED