IRAK TÜRKMEN ŞAİRİ FELEKOĞLU’NUN ŞİİRLERİNDE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ VE NASİHATLER
Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi · 09.06.2026 · 11 (1) · 132-155
DOI: 10.32321/cutad.1910155 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Duygu Dalbudak Hünerli. Die Arbeit nennt 19 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada, 20. yüzyıl Irak Türkmen edebiyatının en velut ve etkili şahsiyetlerinden biri olan Felekoğlu’nun (Mahmut Seyyit Ali) şiir dünyası, toplumsal eleştiri ve didaktik söylem bağlamında irdelenmektedir. 1929 yılında Telafer’de doğan ve erken yaşta hayata atılarak kendi kendini yetiştiren şair, hem köklü klasik divan şiiri geleneğini hem de yerel halk şiiri unsurlarını (özellikle cinaslı hoyratları) eserlerinde ustalıkla birleştirmiştir. Bu ustalığın yanı sıra onun şiirleri, şiirin toplumsal bilinçlenme ve ahlaki sorumluluk aracı olarak nasıl kullanıldığının da bir örneğidir. Şairin uzun yıllar sağlık memuru olarak görev yapması, toplumsal gözlem gücünü ve “gerçekçilik” akımına olan bağlılığını besleyen önemli bir unsurdur. Makalenin odak noktalarından ilki, şairin toplumsal aksaklıklara yönelttiği eleştirilerdir. Felekoğlu; cehalet, batıl inançlar ve hurafelere karşı rasyonel bir duruş sergilemiştir. Özellikle Falcıya İnandılar Karaya Boyandılar şiirinde, tıbbi tedavi yerine karanlık odalarda yalan uyduran falcılara sığınan bir ailenin yaşadığı dram üzerinden bilimin ve tıbbın önemini vurgulamıştır. Şair ayrıca, dinin özünü anlamadan şekilci davrananları, sahte dindarları ve hakikati anlamayan bağnazları da sert bir dille yerer. Toplumsal eleştiri bağlamında ele alınan bir diğer tema ise sosyal adaletsizlik ve sınıfsal ayrımlardır. Felekoğlu, lüks içinde yaşayan zenginlerin yoksul halkın sefaletine ve hastaların feryadına karşı duyarsızlığını betimlemiştir. Ona göre adalet, toplumsal huzurun temeli, zulmü önleyen ve ruhlara ferahlık veren şirin bir şerbettir. Şair, adalet hakkının kılıçtan üstün olduğunu söyleyerek hukukun üstünlüğünü kaba kuvvetin önüne koyar.Makalenin ikinci ana bölümünde Felekoğlu’nun didaktik yönü ve nasihatleri incelenmektedir. Özellikle gençlere hitap eden şair; çalışmayı, bir meslek (hüner) edinmeyi ve ilim yolunda ilerlemeyi teşvik eder. Hünermend Ol şiirinde hüneri, insanı karanlıktan kurtaran bir ışık, cehaleti kovan bir güneş ve düşmana karşı bir kalkan olarak tanımlar. Zaman yönetimi ve disiplinli çalışma da şairin vazgeçilmez öğütleri arasındadır. İnsanın ömrünü boşa geçirmemesi gerektiğini, zamanın bulut gibi geçen geri dönülemez bir sermaye olduğunu vurgular. Sonuç olarak Felekoğlu, gelenekten kopmadan çağının sorunlarına ayna tutan, Irak Türkmen toplumunun entelektüel dönüşümünde aktif rol alan bir “halk filozofu” olarak düşünülebilir. Bu çalışmayla Felekoğlu’nun toplumsal eleştiri ve nasihat içeren şiirleri örnek gösterilerek Irak Türkmen şairlerinin yaşadıkları toplumun sorunlarına kayıtsız kalmadıkları, toplumun daha düzenli, ahlaklı ve refah içerisinde olması için kalemleriyle, fikirleriyle topluma yön vermeye gayret ettikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu çalışmanın Irak Türkmen edebiyatı üzerine yapılacak bundan sonraki kapsamlı araştırmalara da katkı sağlaması amaçlanmıştır.Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniğiyle hazırlanmıştır. Şair hakkında çok fazla çalışma bulunmamaktadır ve şair, şiirlerini hayattayken kitaplaştırmamıştır. Bununla beraber şiirlerinin büyük bir kısmı diğer araştırmacı ve şairler tarafından ses kayıtları deşifre edilerek yaşlılığında veya vefatından sonra yazıya aktarılmıştır. Ayrıca Husham Ibrahım Sulaıman tarafından şair hakkında bir doktora tezi yapılmıştır. Dolayısıyla çalışmanın veri seti oluşturulurken Felekoğlu’nun şiirlerini içeren bu eserler ve doktora tezi temel başvuru kaynağımız olmuştur.
Zitieren
APA
Hünerli, D. D. (2026). IRAK TÜRKMEN ŞAİRİ FELEKOĞLU’NUN ŞİİRLERİNDE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ VE NASİHATLER. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 11(1), 132-155. https://doi.org/10.32321/cutad.1910155
Vancouver
Hünerli DD. IRAK TÜRKMEN ŞAİRİ FELEKOĞLU’NUN ŞİİRLERİNDE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ VE NASİHATLER. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):132-155. doi:10.32321/cutad.1910155
BibTeX
@article{Hnerli2026,
author = {Hünerli, Duygu Dalbudak},
title = {IRAK TÜRKMEN ŞAİRİ FELEKOĞLU’NUN ŞİİRLERİNDE TOPLUMSAL ELEŞTİRİ VE NASİHATLER},
journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {11},
number = {1},
pages = {132--155},
doi = {10.32321/cutad.1910155}
}
EUVIMED