Evrensel Özne Mitosu Bağlamında Modernlikte Metafizik-Epistemolojik Gerilim ve Tahakküm Üzerine İnceleme
Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi · 09.06.2026 · (25) · 39-48
DOI: 10.55256/temasa.1846195 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Melike Dalkılıç. Die Arbeit nennt 18 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, modern Batı düşüncesinde özne merkezli yapıyı metafizik ve epistemoloji arasındaki kurucu gerilim bağlamında eleştirel olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Kartezyen özne modeliyle birlikte akıl hem varlığın ölçütü hem de bilginin nihai temeli olarak konumlandırılmış; böylece özne, temsilin, hakikatin ve anlamın merkezi hâline gelmiştir. Bu merkezîleştirme, bilginin kesinliğini güvence altına alma iddiasıyla meşrulaştırılırken, özneyi metafiziğin geri çekildiği yerde yeni bir kurucu ilke olarak tesis etmiştir. Evrensellik iddiası, bu bağlamda belirli bir tarihsel özne tipini norm hâline getirerek farklılıkları ve çoğullukları dışlayan bir düzenleyici işlev kazanmıştır. Çalışma, bu evrensel özne mitosunu Nietzsche’nin nihilizm ve değerlerin soykütüğüne dair eleştirileri ile Foucault’nun bilgi–iktidar çözümlemeleri üzerinden sorgulamaktadır. Bu çözümlemeler, modern öznenin tarihsel olarak inşa edilmiş bir iktidar formu olduğunu açığa çıkarmaktadır. Sonuç olarak modern öznenin hakikat ve değer üretimindeki ayrıcalıklı konumunun epistemolojik olduğu kadar etik ve politik sonuçlar doğurduğu; bu nedenle özne merkezli paradigma yerine ilişkisel, tarihsel ve çoğul öznelik biçimlerinin düşünülmesi gerektiği savunulmaktadır.
Zitieren
APA
Dalkılıç, M. (2026). Evrensel Özne Mitosu Bağlamında Modernlikte Metafizik-Epistemolojik Gerilim ve Tahakküm Üzerine İnceleme. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 39-48. https://doi.org/10.55256/temasa.1846195
Vancouver
Dalkılıç M. Evrensel Özne Mitosu Bağlamında Modernlikte Metafizik-Epistemolojik Gerilim ve Tahakküm Üzerine İnceleme. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2026:39-48. doi:10.55256/temasa.1846195
BibTeX
@article{Dalkl2026,
author = {Dalkılıç, Melike},
title = {Evrensel Özne Mitosu Bağlamında Modernlikte Metafizik-Epistemolojik Gerilim ve Tahakküm Üzerine İnceleme},
journal = {Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi},
year = {2026},
number = {25},
pages = {39--48},
doi = {10.55256/temasa.1846195}
}
EUVIMED