Mahremiyet ve Kamusallık Eşiğinde: İstanbul Fatih’te Çıkmaz Sokakların Değişen Yüzü
PLANARCH - Design and Planning Research · 15.06.2026 · 10 (2) · 274-284
DOI: 10.54864/planarch.1849161 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift PLANARCH - Design and Planning Research, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Başak Lale und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 42 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İç mekân, yapının kendisi ve ilişkili olduğu çevre ile biçimin yanı sıra, kullanıcının çevre ile kurduğu sosyal anlam doğrultusunda şekillenen bir bağa sahiptir. Geleneksel İslam kent biçimlenişinde çıkmaz sokaklar, konut iç mekânıyla kurdukları etkileşim, mahremiyet ve sosyokültürel boyutlarıyla mimarlık, iç mimarlık ve kent araştırmaları ara kesitinde değerlendirilmektedir. İstanbul’un tarihi yarımadasındaki çıkmaz sokaklar, geçmişte hane halkına has, sokağın salonun bir parçası olduğu, gündelik hayatın şekillendiği alanlar olmuşlardır. Ancak bu yoğun ilişki, modern kentleşme ile anlam ve biçim değişimine uğrayarak bir kırılma yaşamıştır. Bu çalışma, Fatih ilçesindeki çıkmaz sokakların değişimini iki eksende incelemiştir: Öncelikle, geçmişteki "konut alanı olma" bileşeni sabit tutularak, konutlarla çevrili çıkmazlardaki güncel durum irdelenmiştir. Ardından, "aktif sokak kullanımı" bileşeni sabit tutularak, karma/ticari işlevli çıkmazlardaki iç mekân ile ilişkili sokak kullanımı incelenmiştir. Arşiv belgeleri, saha çalışmaları ve haritalama sistemleriyle desteklenen bulgular, günümüzde sınırlı sayıda olan konutla ilişkili çıkmazların eskisi gibi konutla aktif etkileşimde olmadığını, buna karşın, çıkmaz sokakların aktif kullanımda olduğu alanların, işletmelerin kullanımında olan belirli karma/ticari çıkmazlar olduğunu göstermiştir. Bu doğrultuda çalışma, konut aksındaki sert kopuşun aksine, çıkmaz sokakların iç mekân ile ilişkili işleme geleneğini, ticari alanlarda yeniden kurduğunu ve varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Lale, B., & Koca, D. (2026). Mahremiyet ve Kamusallık Eşiğinde: İstanbul Fatih’te Çıkmaz Sokakların Değişen Yüzü. PLANARCH - Design and Planning Research, 10(2), 274-284. https://doi.org/10.54864/planarch.1849161
Vancouver
Lale B, Koca D. Mahremiyet ve Kamusallık Eşiğinde: İstanbul Fatih’te Çıkmaz Sokakların Değişen Yüzü. PLANARCH - Design and Planning Research. 2026;10(2):274-284. doi:10.54864/planarch.1849161
BibTeX
@article{Lale2026,
author = {Lale, Başak and Koca, Duygu},
title = {Mahremiyet ve Kamusallık Eşiğinde: İstanbul Fatih’te Çıkmaz Sokakların Değişen Yüzü},
journal = {PLANARCH - Design and Planning Research},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {274--284},
doi = {10.54864/planarch.1849161}
}
EUVIMED