EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

XIX. Yüzyılın Sonlarında Kaşgar’da Müslüman Halkın Durumu ve İsveçli Misyonerlerin Faaliyetleri (1892-1934)

Aysel Erdoğan

İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS) · 16.07.2026 · 15 · 1-19

DOI: 10.54282/inijoss.1887681 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS), online erschienen am 16.07.2026. Verfasst von Aysel Erdoğan. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

XIX. yüzyılın sonları ile XX. yüzyılın başları, Türkistan’ın hem doğu hem de batısında büyük güçlerin siyasî rekabetine ve Batılı misyonerlik hareketlerinin yayılmasına sahne olduğu bir dönemdir. Özellikle Kaşgar, bu dönemde hem stratejik konumu hem de dinî merkez oluşu ile dikkat çekmiştir. Kaşgar’ın İpek Yolu güzergâhında yer alması, Çin, Rusya ve İngiltere arasındaki rekabette ön plana çıkmasına yol açarken; güçlü İslâmî kimliği ise Batılı misyonerlerin faaliyetlerini sınırlayan bir unsur olmuştur. XIX. yüzyılda Protestan misyonerlik hareketleri dünyanın birçok bölgesinde etkinlik göstermiştir. Çin, Hindistan ve Afrika’da faaliyet yürüten misyoner teşkilatları zamanla Orta Asya’ya da yönelmiştir. Bu çerçevede İsveç’teki Misyonerlik teşkilatı 1890’lardan itibaren Doğu Türkistan’a yönelik özel bir misyonerlik girişimini başlatmıştır. Bu girişimle Kaşgar’da misyon istasyonları kurulmuş, okullar ve sağlık hizmetleri üzerinden yerel topluma nüfuz edilmeye çalışılmıştır. İsveçli misyonerlerin çalışmaları sadece dinî propaganda ile sınırlı kalmamış; dil, kültür ve eğitim alanlarında da etkiler doğurmuştur. Uygur Türkçesine İncil çevirileri yapılmış, sözlük ve dil çalışmaları hazırlanmış, ayrıca bölgenin etnik yapısına dair gözlemler Batı literatürüne aktarılmıştır. Bu süreçte İsveçli misyonerlerin en dikkat çekici isimlerinden biri Gunnar Jarring olmuştur. Hem dilbilimci hem de diplomat kimliğiyle öne çıkan Jarring, Doğu Türkistan’da yaptığı araştırmalar sayesinde yalnızca İsveçli misyonerlerin faaliyetlerini değil, aynı zamanda bölgenin toplumsal ve kültürel yapısını da Batı dünyasına tanıtmıştır. Bu çalışma, 1892-1934 yılları arasında Kaşgar'da Müslüman halkın sosyal ve dini durumunu İsveçli Misyonerlerin çalışma ve gözlemleri üzerinden de inceleyerek tarihsel bir açıdan ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada misyoner raporları, seyahat notları ve dönemin Batılı kaynakları ile ikincil literatürden faydalanılmıştır. İsveçli misyonerlerin misyonerlik faaliyetlerinin Kaşgar başta olmak üzere Doğu Türkistan'ın yerli halkı üzerindeki etkilerinin ortaya koyulduğu bu çalışmada, misyoner çalışmalarının toplumda nasıl karşılık bulduğu incelenmiştir. İslam'ın etkilerinin yoğun hissedildiği Türkistan'da dinin gücü misyonerlik çalışmalarını sınırlandırmış, din değişikliği noktasında yetersiz kalmıştır. Bu doğrultuda Kaşgar örneği üzerinden Doğu Türkistan'daki misyonerlik çalışmalarının yerel halk ile etkileşiminde dini-kültürel yapının önemi ortaya çıkmaktadır.

Zitieren

APA

Erdoğan, A. (2026). XIX. Yüzyılın Sonlarında Kaşgar’da Müslüman Halkın Durumu ve İsveçli Misyonerlerin Faaliyetleri (1892-1934). İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS), 15, 1-19. https://doi.org/10.54282/inijoss.1887681

Vancouver

Erdoğan A. XIX. Yüzyılın Sonlarında Kaşgar’da Müslüman Halkın Durumu ve İsveçli Misyonerlerin Faaliyetleri (1892-1934). İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS). 2026;15:1-19. doi:10.54282/inijoss.1887681

BibTeX
@article{Erdoan2026,
  author = {Erdoğan, Aysel},
  title = {XIX. Yüzyılın Sonlarında Kaşgar’da Müslüman Halkın Durumu ve İsveçli Misyonerlerin Faaliyetleri (1892-1934)},
  journal = {İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS)},
  year = {2026},
  volume = {15},
  pages = {1--19},
  doi = {10.54282/inijoss.1887681}
}
Kostenlos starten →