ÇARLIK RUSYA DÖNEMİNDE KIRGIZ ASİLZADELERİ (XIX. YÜZYILIN İKİNCİ YARISI XX. YÜZYILIN BAŞI)
Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi · 30.06.2026 · 10 (2) · 386-405
DOI: 10.47525/ulasbid.1933157 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Shakhrizada Ozkan Kalybek Kyzy. Die Arbeit nennt 45 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
ÖZET Geleneksel Kırgız toplum yapısı, eski çağlardan beri akraba göçebe Türk halklarının sosyal düzeniyle birçok açıdan benzerlik göstermektedir. Tarih boyunca Kırgızlar, toplumsal örgütlenmelerini boy sistemi temeline göre şekillendirmişlerdir. Çeşitli boylar halinde hiyerarşik bir düzende birleşmiş Kırgız halkını oluşturan boylar ve alt boylar: sağ kanat (oñ kanat), sol kanat ve içkilik adı verilen üçlü bir yapıdan oluşmaktadır. Her boy, çok sayıda alt birime ayrılmışlardır. Her boy kendi lideri olan biy, manap ve datkalar tarafından yönetilmiştir. Boy liderleri hem siyasi hem de askeri alanda önemli bir konumda bulunmuş, iç anlaşmazlıkları çözmek ve dış tehditlere karşı halkı korumakla sorumlu olmuşlardır. Kırgız toplumunun sosyal tabakalaşmasında üst düzey konum: manap, biy (bey), datka gibi soylu ve varlıklı asilzade katmanına aittir. Asilzade katmanı ekonomik kaynaklar üzerinde hakimiyet kurmuş ve idari karar süreçlerinde belirleyici bir konum elde etmişlerdir. Toplumun alt kesimini ise üretici konumundaki sıradan halk (kara budun) oluşturmuştur. Kırgız toplumunun hem soy temelli ayrıcalıklara hem de ekonomik farklılıklara dayalı bir sosyal hiyerarşi içinde yaşadıkları görülmektedir. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Çarlık Rusya’nın Orta Asya’daki yayılma politikaları, Kırgızların geleneksel toplumsal düzeninde önemli değişikliklere yol açmıştır. Bu dönemde bazı manap ve biyler, yerel yönetim mekanizmalarına entegre olarak otoritelerini sürdürmeye çalışılmıştır. Ancak sömürge yönetiminin etkisiyle asilzade tabakasının gücü giderek azalmıştır. XX. yüzyılın başlarında ise ekonomik ve idari düzenin Rus yönetimi altında yeniden yapılandırılması, geleneksel tabakalaşmanın tamamen çözülmesine ve asilzade tabakasının etkisinin zayıflamasına neden olmuştur. Bu makale, XIX. yüzyılın ikinci yarısından XX. yüzyılın başına kadar Kırgız sosyal tabakalaşmanın asilzade katmanını incelemeyi amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
Kyzy, S. O. K. (2026). ÇARLIK RUSYA DÖNEMİNDE KIRGIZ ASİLZADELERİ (XIX. YÜZYILIN İKİNCİ YARISI XX. YÜZYILIN BAŞI). Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 386-405. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1933157
Vancouver
Kyzy SOK. ÇARLIK RUSYA DÖNEMİNDE KIRGIZ ASİLZADELERİ (XIX. YÜZYILIN İKİNCİ YARISI XX. YÜZYILIN BAŞI). Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;10(2):386-405. doi:10.47525/ulasbid.1933157
BibTeX
@article{Kyzy2026,
author = {Kyzy, Shakhrizada Ozkan Kalybek},
title = {ÇARLIK RUSYA DÖNEMİNDE KIRGIZ ASİLZADELERİ (XIX. YÜZYILIN İKİNCİ YARISI XX. YÜZYILIN BAŞI)},
journal = {Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {386--405},
doi = {10.47525/ulasbid.1933157}
}
EUVIMED