KÜLTÜREL KAYNAKLAR VE EFSANELER IŞIĞINDA AFRİKA’DA BİR OSMANLI BAKİYESİ: AYAR (AGADEZ) SULTANLIĞI
Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi · 31.05.2026 · 8 (17) · 609-640
DOI: 10.53718/gttad.1799020 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Tanju Polat und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Günümüzde, Doğu Avrupa’dan Sibirya’ya, Güney Asya’dan İskandinavya’ya kadar pek çok topluluğun Türk soylu olduğu gerek tarihi gerekse genetik çalışmalarla bilinmektedir. Bunların önemli bir kısmı Türk lehçelerini konuşmakta ya da kadim Türk geleneklerini gündelik yaşam kültürlerinde yaşatmaktadır. Bununla birlikte, Türk lehçelerini konuşmayan, coğrafi, genetik ve fenotip olarak oldukça uzak görüntü çizen bazı toplulukların da Türk soylu olduğu iddia edilmektedir. Özellikle popüler kültürün gündeminde yer alan bu kabullerden bazıları, gerçek ile herhangi bir bağlantısı olmadığı bilindiğinden, medyatik ve akademik çevrelerce dikkate alınmamıştır. Ancak referansını gerçekte var olmuş tarihi kişiliklerden, olaylardan ve devletlerden alan diğer bazıları ise, medyanın, akademinin, hatta diplomasinin ilgisini çekmeyi başarmıştır. Bu topluluklardan belki de en dikkat çekeni, Türklerin ana yurdundan ve Türk medeniyet havzasından oldukça uzak bir yerde, Afrika kıtasında bulunan Sahra Çölünün kalbinde, kendilerini İstanbuleva olarak adlandıran Agadez halkıdır. Berberi dilinin bir lehçesini ifade eden Tamaşek dilini konuşan Tuareglerden oluşan bu topluluk, M.S. XV. yüzyılın başında kurdukları ve etrafında birleştikleri Ayar (Agadez) Sultanlığı’nı yöneten ailenin ve dolayısıyla Sultan’ın soyunun Osmanlı hanedanlığına dayandığına inanmakta ve kökenlerini eşine az rastlanır bir aidiyet hissiyle birçok platformda savunmaktadırlar. Öte yandan, Agadez halklarının sunduğu bu önerme, Haussa, Zerma, Tubu, Arap, Fülani, Kanuri gibi Nijer’in diğer yerli topluluklarınca da kabul edilmekte ve yerel kaynaklarca hazırlanan ülke kronikleri, haber metinleri ve sözlü içeriklerde Agadez Sultanlığı’nın Osmanlı köklerine atıfta bulunulmaktadır. Özellikle 2000’li yıllardan itibaren Türk-Nijer ilişkilerinin ivme kazanmasıyla birlikte, Türk kamuoyunda da gündeme gelmeye başlayan Ayar Sultanlığı meselesi, pek çok habere, blog yazısına ve belgesele konu olmuştur. Bu içeriklerden en cesurları Agadezli Tuareglerin tarih öncesi dönemlerde Afrika’ya göç etmiş Proto-Türk kavimlerinden biri olduğunu, daha ölçülü olanları ise Sultanlığın bir Osmanlı sancağı ya da bakiyesi olduğunu dile getirmektedirler. Ayar Sultanlığı’na ilişkin ulusal akademik çalışmalar ise Osmanlı-Agadez siyasi ilişkileriyle sınırlı kalmakta ve Sultanlığın Osmanlı kökenlerine ilişkin bir analiz ve öneri getirmemektedir. Aynı zamanda Nijer’de yaşayan diğer bazı yerli kültürlerin tarihi gelişimine de değinen etnografik bir durum çalışması olan makalemiz, Ayar Sultanlığı’nın Osmanlı kökenine dair önermeleri, tarihi kaynaklar, efsaneler ve diğer topluluklarla olan münasebetler ışığında incelemesi bakımından bir ilki teşkil etmektedir. Nitel bir araştırma yöntemi olarak sınıflandırılan durum çalışmaları, zaman içerisinde sınırlandırılmış bir durumun, gözlem, doküman, görüşme ve görsel gibi bazı veri toplama araçları ile detaylı bir şekilde açıklanmasını öngörmektedir. Bu doğrultuda çalışmamız, Ayar sultanlarının Osmanlı sultanlarıyla aynı soydan olduğunu öngören bu önermeleri meydana getiren hadiselerin nasıl, neden ve hangi gerekçelerle olduğunu arşiv taraması, dokümen, rapor, gözlem ve görüşmeler aracılığıyla açıklamayı ve Agadez Sultanlığı meselesinin Türk dış politikasının belirleyicileri açısından, özellikle kültürel diplomasi boyutuyla nasıl ele alınması gerektiğine dair önermeler sunmayı amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
Polat, T., & Tekeli, M. (2026). KÜLTÜREL KAYNAKLAR VE EFSANELER IŞIĞINDA AFRİKA’DA BİR OSMANLI BAKİYESİ: AYAR (AGADEZ) SULTANLIĞI. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(17), 609-640. https://doi.org/10.53718/gttad.1799020
Vancouver
Polat T, Tekeli M. KÜLTÜREL KAYNAKLAR VE EFSANELER IŞIĞINDA AFRİKA’DA BİR OSMANLI BAKİYESİ: AYAR (AGADEZ) SULTANLIĞI. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi. 2026;8(17):609-640. doi:10.53718/gttad.1799020
BibTeX
@article{Polat2026,
author = {Polat, Tanju and Tekeli, Mustafa},
title = {KÜLTÜREL KAYNAKLAR VE EFSANELER IŞIĞINDA AFRİKA’DA BİR OSMANLI BAKİYESİ: AYAR (AGADEZ) SULTANLIĞI},
journal = {Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {8},
number = {17},
pages = {609--640},
doi = {10.53718/gttad.1799020}
}
EUVIMED