Osmanlı İmparatorluğu’nda Makine Kırma Eylemlerinin Teorik Analizi: Gerschenkron, Polanyi ve Schumpeter Işığında Bir Okuma
Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi · 23.03.2026 · 44 (1) · 26-46
DOI: 10.17065/huniibf.1672594 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, online erschienen am 23.03.2026. Verfasst von Mehmet Mubarek Alan. Die Arbeit nennt 63 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki makine kırma eylemlerini geç sanayileşme teori ve yaklaşımları çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hipotezi, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki makine ve sanayi karşıtı eylemlerin yalnızca ekonomik kaygılarla değil, toplumsal ve kültürel yapıların korunması motivasyonuyla şekillendiğidir. Çalışmada Alexander Gerschenkron’un geç sanayileşme modeli, Joseph Schumpeter’in yaratıcı yıkım teorisi ve Karl Polanyi’nin gömülülükten ayrılma kavramı teorik temel olarak kullanılmıştır. Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin gazete haberleri ve diğer kaynaklardan oluşan veriler ışığında karşılaştırmalı analiz yöntemi uygulanmıştır. Bulgular, Osmanlı İmparatorluğu’nda makineleşme ve şirketleşmenin geleneksel üretim ilişkilerini gerileterek, küçük esnaf ve işçiler arasında ekonomik güvencesizliği artırdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, eylemlerin toplumsal direnç ve kültürel kimlik kaygılarını yansıttığı gözlenmiştir. Sonuç olarak, Polanyi’nin gömülülük kavramının imparatorluktaki makine kırma eylemlerini açıklamada en kapsamlı teorik çerçeveyi sağladığı, Gerschenkron ve Schumpeter modellerinin ise ekonomik dönüşümlerin kısa vadeli etkilerini açıklamakla sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Çalışma, Osmanlı sanayileşmesi üzerine yapılacak gelecek araştırmalar için sosyal ve kültürel dinamiklerin önemini vurgulayan teorik bir zemin oluşturmaktadır.
Zitieren
APA
Alan, M. M. (2026). Osmanlı İmparatorluğu’nda Makine Kırma Eylemlerinin Teorik Analizi: Gerschenkron, Polanyi ve Schumpeter Işığında Bir Okuma. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 44(1), 26-46. https://doi.org/10.17065/huniibf.1672594
Vancouver
Alan MM. Osmanlı İmparatorluğu’nda Makine Kırma Eylemlerinin Teorik Analizi: Gerschenkron, Polanyi ve Schumpeter Işığında Bir Okuma. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;44(1):26-46. doi:10.17065/huniibf.1672594
BibTeX
@article{Alan2026,
author = {Alan, Mehmet Mubarek},
title = {Osmanlı İmparatorluğu’nda Makine Kırma Eylemlerinin Teorik Analizi: Gerschenkron, Polanyi ve Schumpeter Işığında Bir Okuma},
journal = {Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
volume = {44},
number = {1},
pages = {26--46},
doi = {10.17065/huniibf.1672594}
}
EUVIMED