Muhalif Kaynaklara/Hatıralara Göre Şeyh Said İsyanı
Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 30.06.2026 · 14 (1) · 414-431
DOI: 10.53586/susbid.1866508 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mehmet Pınar. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Muhalif kaynaklar, Şeyh Said isyanını bir ayaklanmanın ötesinde tek partinin siyasal ve toplumsal dönüşümünün bir sonucu olarak değerlendirir. Bu yaklaşımlar, isyanın arka planını Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde yaşanan paradigma değişikliğiyle ilişkilendirir. Kırılma noktası olarak da Lozan Barış Antlaşması’nı öne çıkarırlar. İsyanda dinsel söylemin yoğun biçimde kullanılması hareketin ulusal bir çizgiye evrilmesini engeller. İsyanın başarısızlığı, tek partinin askeri ve siyasal gücünün yanında isyancıların içsel zaafları, lider karizmasından yoksunluk, aşiretçi zihniyet ve stratejik hatalarla da ilişkilendirilir. İsyancıların Diyarbakır’ın alınmasına kutsallık atfetmeleri de isyanın alanını daraltır. Azadi örgütünün ulusçu çizgisi ile Şeyh Said’in dini yaklaşımı arasında kurulamayan uyum, isyanın ortak bir hedef doğrultusunda ilerlemesini zorlaştırır. Muhalif kaynaklar, tek parti rejiminin, isyanı olduğundan daha büyük bir tehdit olarak sunmasını, iç politikada muhalefeti sindirmeye yönelik politik bir tavırla ilintilendirirler. İsyan sonrasında çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu, merkezi otoritenin güçlendirilmesi ve yeni rejimin kurumsallaşması açısından belirleyici bir dönüm noktası oluşturur. Bu süreçte, dış destek olmaksızın Kürt isyanlarının başarıya ulaşamayacağı yönündeki kanaat güçlü bir teze dönüşür. Şeyh Said isyanının bastırılması, Kürt siyasal hareketinde önemli bir yön değişikliğine yol açar. Bu kırılma sonrasında dinsel ve geleneksel unsurlar yerini milliyetçi ve seküler söylemlere bırakır.
Zitieren
APA
Pınar, M. (2026). Muhalif Kaynaklara/Hatıralara Göre Şeyh Said İsyanı. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 414-431. https://doi.org/10.53586/susbid.1866508
Vancouver
Pınar M. Muhalif Kaynaklara/Hatıralara Göre Şeyh Said İsyanı. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;14(1):414-431. doi:10.53586/susbid.1866508
BibTeX
@article{Pnar2026,
author = {Pınar, Mehmet},
title = {Muhalif Kaynaklara/Hatıralara Göre Şeyh Said İsyanı},
journal = {Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {1},
pages = {414--431},
doi = {10.53586/susbid.1866508}
}
EUVIMED