Gazâlî’nin Kavâsımü’l-Bâtıniyye Adlı Risalesinde Hasan Sabbâh Ve Haşhaşîler’e Yönelttiği Eleştiriler
Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi · 31.10.2026 · (18) · 36-65
DOI: 10.53336/rumeli.1910991 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 31.10.2026. Verfasst von İlhan Yıldız. Die Arbeit nennt 34 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Gazâlî’nin Bâtınî/İsmâilî düşünceye yönelttiği eleştirileri, özellikle Kavâsımü’l-Bâtıniyye risalesi çerçevesinde incelemektedir. Makalenin temel amacı, Gazâlî’nin Bâtınî doktrinin epistemolojik çekirdeğini oluşturan ta‘lîm öğretisini ve hakikatin yalnızca yaşayan, masum bir imam aracılığıyla bilinebileceği iddiasını nasıl eleştirdiğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda Gazâlî’nin geliştirdiği dört “bel kıran delil” (kavâsım), Bâtınî epistemolojinin mantıksal temellerini hedef alan sistematik bir eleştiri olarak değerlendirilmektedir. Çalışma ayrıca risaleyi, Gazâlî’nin Bâtınîlik karşıtı daha geniş külliyatı ile birlikte ele almakta ve bu metnin Hasan Sabbah liderliğindeki Nizârî-İsmâilî hareketin tarihsel ve siyasal bağlamı içindeki işlevini analiz etmektedir. Bu çerçevede Kavâsımü’l-Bâtıniyye’nin yalnızca mezhebî bir reddiye olmadığı; aynı zamanda Abbâsî–Selçuklu siyasal düzeninin fikrî meşruiyetini savunan Sünnî siyasal teolojinin önemli bir parçası olduğu ileri sürülmektedir. Sonuç olarak çalışma, söz konusu risalenin Orta Çağ İslâm düşüncesinde bilgi, otorite ve siyasal meşruiyet arasındaki ilişkinin anlaşılması bakımından merkezi bir metin olduğunu göstermektedir. Gazâlî’nin geliştirdiği eleştiriler, Bâtınî doktrinin epistemolojik iddialarını sorgulamanın ötesinde, akıl, istidlâl ve ictihadın meşruiyetini merkeze alan Sünnî bilgi anlayışını yeniden tahkim eden bir işlev de görmektedir.
Zitieren
APA
Yıldız, İ. (2026). Gazâlî’nin Kavâsımü’l-Bâtıniyye Adlı Risalesinde Hasan Sabbâh Ve Haşhaşîler’e Yönelttiği Eleştiriler. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, 36-65. https://doi.org/10.53336/rumeli.1910991
Vancouver
Yıldız İ. Gazâlî’nin Kavâsımü’l-Bâtıniyye Adlı Risalesinde Hasan Sabbâh Ve Haşhaşîler’e Yönelttiği Eleştiriler. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi. 2026:36-65. doi:10.53336/rumeli.1910991
BibTeX
@article{Yldz2026,
author = {Yıldız, İlhan},
title = {Gazâlî’nin Kavâsımü’l-Bâtıniyye Adlı Risalesinde Hasan Sabbâh Ve Haşhaşîler’e Yönelttiği Eleştiriler},
journal = {Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {18},
pages = {36--65},
doi = {10.53336/rumeli.1910991}
}
EUVIMED