Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın İʿrâbü’l-Kur’ân Adlı Eserinde Hamza Kıraatiyle İlişkili Eleştiriler
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 613-639
DOI: 10.31121/tader.1957574 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Kenan Aklan. Die Arbeit nennt 48 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Erken dönem kıraat değerlendirmelerinde rivayetle aktarılan kıraat ihtilaflarının nahiv, sarf, i‘râb ve fonetik ölçütler karşısında nasıl konumlandırıldığı, kıraat-nahiv ilişkisi bakımından temel bir problem alanı oluşturmaktadır. Özellikle Hamza b. Habîb (ö. 156/773) kıraatiyle ilişkili bazı okuyuşların eleştirel ifadelerle değerlendirilmesi, bu eleştirilerin rivayetin sübûtuna mı yoksa dilsel uygunluk tartışmasına mı yöneldiği sorusunu gündeme getirmektedir. Bu çalışma, Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın (ö. 338/950) İʿrâbü’l-Kur’ân’ında Hamza kıraatiyle ilişkili eleştirileri tespit etmeyi, söz konusu eleştirilerin gerekçelerini belirlemeyi ve müellifin rivayet otoritesi ile nahiv otoritesi arasında nasıl bir konum aldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Nehhâs’ın eserlerinden yalnızca İʿrâbü’l-Kur’ân ile sınırlandırılmış, doğrudan Hamza’ya yöneltilen tenkitlerin yanında Hamza’nın dâhil olduğu Kûfe kıraat çevresine dair değerlendirmeler ve müellifin önceki âlimlerden aktardığı itirazlar da incelemeye dâhil edilmiştir. Metin merkezli analiz yönteminin benimsendiği çalışmada örnekler, eleştiri lafızlarına göre değil, teknik mahiyetlerine uygun biçimde usûlî ve ferşî kıraat farklılıkları şeklinde tasnif edilmiştir. Bulgular, Nehhâs’ın “zayıf”, “uzak”, “câiz değildir”, “muhâl” ve “lahn” gibi nitelemelerinin çoğu durumda rivayetin sıhhatini reddetmekten ziyade okuyuşun nahiv, sarf, i‘râb veya fonetik ölçütler bakımından problemli görülmesine işaret ettiğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Hamza kıraati örneği üzerinden, sahih veya sonraki literatürde mütevâtir kabul edilen bazı okuyuşların erken dönemde nahiv otoritesi karşısında tartışmaya konu edilebildiğini ve bu tartışmaların hicrî sekizinci asırda belirginleşen mütevâtirlik anlayışından farklı bir ilmî zeminde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Aklan, K. (2026). Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın İʿrâbü’l-Kur’ân Adlı Eserinde Hamza Kıraatiyle İlişkili Eleştiriler. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 613-639. https://doi.org/10.31121/tader.1957574
Vancouver
Aklan K. Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın İʿrâbü’l-Kur’ân Adlı Eserinde Hamza Kıraatiyle İlişkili Eleştiriler. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):613-639. doi:10.31121/tader.1957574
BibTeX
@article{Aklan2026,
author = {Aklan, Kenan},
title = {Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın İʿrâbü’l-Kur’ân Adlı Eserinde Hamza Kıraatiyle İlişkili Eleştiriler},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {613--639},
doi = {10.31121/tader.1957574}
}
EUVIMED