بَجَل , قَط ,قَدْ , حَسْبُ Kelimelerinde Tür, Anlam ve Kullanımda Eşdeğer Özellikleri
Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi · 30.06.2026 · (22) · 187-214
DOI: 10.47502/mizan.1762299 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Rıfat Resul Sevinç. Die Arbeit nennt 66 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makalede Arapçadaki isim, isim-fiil ve harf olarak kullanılan حَسْبُ, بَجَلْ, قَدْ ve قَطْ kelimeleri inceleme konusu edilmektedir. Bu kelimeler, kimi yerlerde aynı sözcük türünde ve aynı eklerle kullanıldıklarında benzer anlamlar ifade edebilmektedir. Bu yönleriyle eş anlamlı kelimelerin dikkate değer bir grubunu oluşturan söz konusu unsurlardan بَجَلْ ve قَطْ, Kur’an’da yer almamış, eski Arap şiiri, gramer ve sözlüklerde sınırlı olarak günümüzde kullanılmayan kelimeler arasında kalmıştır. Buna karşılık حَسْبُ ve قَدْ, Kur’an, hadis, edebî metinler ve modern kullanımda sıklıkla karşılaşılan iki kelime olarak günümüzde de varlığını sürdürmektedir. Bu kelimelerin Arapça kelime ve ma‘ânî harfleri sözlükleri ile gramer kitaplarında farklı bölümlerde yer almış olması onların aynı anlamı taşıyabileceklerini ve benzer özelliklere sahip olduklarını kavramayı güçleştirmiştir. Ayrıca bu kelimelerin aldıkları ekler ve cümle içindeki konumları da anlamayı zorlaştıran bir diğer faktör olmuştur. Mebnî veya mu‘reb olmaları, hepsinin aynı eki almaması yahut aynı eki alan bir kelimenin farklı anlamlara gelebilmesi, iltibâs olarak adlandırılan anlam ve i‘râb belirsizliğine yol açmış; bu durum söz konusu kelimelerin anlaşılmasını daha da karmaşık hale getirmiştir. Makalede, başlıca kelime ve ma‘ânî harfleri sözlükleri ile gramer eserlerinin ilgili bölümlerinin taranması yöntemi kullanılarak, bu dört kelimenin tür, anlam, söz dizimi ve kullanım açısından birleştiği ve ayrıldığı noktalar tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, belirli bir kelime türü veya söz dizimi biçimini tercih eden kullanıcının seçiminin anlamı nasıl yansıttığı; ön ve son eklerin anlam birliğini sağlarken, iltibâs olarak adlandırılan anlam kesinliğine engel teşkil ettiği de ortaya konulmuştur. Bu çalışma, klasik Arapça gramer, anlam ve kullanım yönlerini karşılaştırmalı olarak ele alarak hem Arap dili araştırmalarına hem Türkçe çeviri ve dilbilim çalışmalarına yeni bir katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Sevinç, R. R. (2026). بَجَل , قَط ,قَدْ , حَسْبُ Kelimelerinde Tür, Anlam ve Kullanımda Eşdeğer Özellikleri. Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi, 187-214. https://doi.org/10.47502/mizan.1762299
Vancouver
Sevinç RR. بَجَل , قَط ,قَدْ , حَسْبُ Kelimelerinde Tür, Anlam ve Kullanımda Eşdeğer Özellikleri. Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi. 2026:187-214. doi:10.47502/mizan.1762299
BibTeX
@article{Sevin2026,
author = {Sevinç, Rıfat Resul},
title = {بَجَل , قَط ,قَدْ , حَسْبُ Kelimelerinde Tür, Anlam ve Kullanımda Eşdeğer Özellikleri},
journal = {Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi},
year = {2026},
number = {22},
pages = {187--214},
doi = {10.47502/mizan.1762299}
}
EUVIMED