EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi

Süreyha Aydın

Sufiyye · 30.06.2026 · (20) · 253-276

DOI: 10.46231/sufiyye.1872651 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Sufiyye, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Süreyha Aydın. Die Arbeit nennt 38 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Başkasına duyulan olumsuz bir tutum olarak nitelendirilen kıskançlık yerilen bir duygudur. Öte yandanİslâm ahlâk düşüncesinde ve özellikle tasavvuf literatüründe kıskançlığın teşvik edilen ve övülen anlamları dabulunmaktadır. Mâkul görülen ve yerilen olmak üzere kıskançlığın farklı türleri vardır. Yaygın algıya göre kıskançlıkçoğunlukla olumsuz mânalara gelse de İslâm’da makul seviyede kıskançlığın gerektiğinin altı çizilmektedir.Nitekim Hz. Muhammed (s.a.s.) kendi kıskançlığıyla övünüp Allah’ın kıskançlığını da vurgulamaktadır.İlâhî aşk olarak nitelendirilen “muhabbet” tasavvufun ana ıstılahlarından biridir. Muhabbetin alâmetlerindenbiri de kıskançlıktır. Zira kıskançlık (gayret) bu merhalede nefsî bir sahiplenme duygusu olmaktan çıkıp sevgiyikoruma hassasiyetine dönüşmektedir. Böylece kıskançlık Allah sevgisiyle negatif yönünden arındırılarakahlâkî açıdan yeniden yapılandırılır. Cenâb-ı Hakk’ın kıskançlığını ifade eden “gayretullah”, kullarının en çokkendisini sevmelerini ve yalnızca O’na ibadet etmelerini murâd etmesidir. Netice olarak bu araştırma kıskançlığınolumsuz algısının ötesine geçerek, tasavvuf düşüncesinde bu duygunun “muhabbet” ve “gayretullah” eksenindenasıl bir dönüşüme uğradığını ortaya koymaktadır. Sevilenin başkasını tercih etmesiyle oluşan telâşve endişe anlamına gelen kıskançlık sevgi ve aşkla da ilişkilidir. Allah ve Resulü’nü sevenlerin kalplerindeonlara besledikleri sevgi arttıkça onlar için duydukları kıskançlık da ziyadeleşmektedir. Kıskançlığın hasetlebağdaştırılan anlamına ağırlık verilirken Allah’ın memnun kalacağı kıskançlık türüne yeterince vurgu yapılmamaktadır.Mevcut literatürdeki bu boşluğu doldurmak amacıyla kıskançlığın olumlu yönüne değinilmiştir.Sûfîlerin kıskançlıkla, diğer bir ifadeyle gayretle, alakalı dikkat çekici bakış açıları hatırlatılarak kıskançlığınkalbî alametlerden biri olarak tecelli ettiği belirtilmiştir. Bu kapsamda gayretin Allah sevgisinde oynadığıönemli rol ele alınmıştır. Çalışma kapsamında tasavvuf kalıbında eriyen kıskançlığın nefsî bir iddia olmaktançıktığı; kulun kalbindeki Allah sevgisini muhafaza etme hassasiyetine dönüştüğü görülmüştür. Kıskançlığınmuhabbetle ve gayretullahla derinden ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Zitieren

APA

Aydın, S. (2026). Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi. Sufiyye, 253-276. https://doi.org/10.46231/sufiyye.1872651

Vancouver

Aydın S. Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi. Sufiyye. 2026:253-276. doi:10.46231/sufiyye.1872651

BibTeX
@article{Aydn2026,
  author = {Aydın, Süreyha},
  title = {Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi},
  journal = {Sufiyye},
  year = {2026},
  number = {20},
  pages = {253--276},
  doi = {10.46231/sufiyye.1872651}
}
Kostenlos starten →