Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi
Sufiyye · 30.06.2026 · (20) · 253-276
DOI: 10.46231/sufiyye.1872651 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Sufiyye, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Süreyha Aydın. Die Arbeit nennt 38 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Başkasına duyulan olumsuz bir tutum olarak nitelendirilen kıskançlık yerilen bir duygudur. Öte yandanİslâm ahlâk düşüncesinde ve özellikle tasavvuf literatüründe kıskançlığın teşvik edilen ve övülen anlamları dabulunmaktadır. Mâkul görülen ve yerilen olmak üzere kıskançlığın farklı türleri vardır. Yaygın algıya göre kıskançlıkçoğunlukla olumsuz mânalara gelse de İslâm’da makul seviyede kıskançlığın gerektiğinin altı çizilmektedir.Nitekim Hz. Muhammed (s.a.s.) kendi kıskançlığıyla övünüp Allah’ın kıskançlığını da vurgulamaktadır.İlâhî aşk olarak nitelendirilen “muhabbet” tasavvufun ana ıstılahlarından biridir. Muhabbetin alâmetlerindenbiri de kıskançlıktır. Zira kıskançlık (gayret) bu merhalede nefsî bir sahiplenme duygusu olmaktan çıkıp sevgiyikoruma hassasiyetine dönüşmektedir. Böylece kıskançlık Allah sevgisiyle negatif yönünden arındırılarakahlâkî açıdan yeniden yapılandırılır. Cenâb-ı Hakk’ın kıskançlığını ifade eden “gayretullah”, kullarının en çokkendisini sevmelerini ve yalnızca O’na ibadet etmelerini murâd etmesidir. Netice olarak bu araştırma kıskançlığınolumsuz algısının ötesine geçerek, tasavvuf düşüncesinde bu duygunun “muhabbet” ve “gayretullah” eksenindenasıl bir dönüşüme uğradığını ortaya koymaktadır. Sevilenin başkasını tercih etmesiyle oluşan telâşve endişe anlamına gelen kıskançlık sevgi ve aşkla da ilişkilidir. Allah ve Resulü’nü sevenlerin kalplerindeonlara besledikleri sevgi arttıkça onlar için duydukları kıskançlık da ziyadeleşmektedir. Kıskançlığın hasetlebağdaştırılan anlamına ağırlık verilirken Allah’ın memnun kalacağı kıskançlık türüne yeterince vurgu yapılmamaktadır.Mevcut literatürdeki bu boşluğu doldurmak amacıyla kıskançlığın olumlu yönüne değinilmiştir.Sûfîlerin kıskançlıkla, diğer bir ifadeyle gayretle, alakalı dikkat çekici bakış açıları hatırlatılarak kıskançlığınkalbî alametlerden biri olarak tecelli ettiği belirtilmiştir. Bu kapsamda gayretin Allah sevgisinde oynadığıönemli rol ele alınmıştır. Çalışma kapsamında tasavvuf kalıbında eriyen kıskançlığın nefsî bir iddia olmaktançıktığı; kulun kalbindeki Allah sevgisini muhafaza etme hassasiyetine dönüştüğü görülmüştür. Kıskançlığınmuhabbetle ve gayretullahla derinden ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.
Zitieren
APA
Aydın, S. (2026). Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi. Sufiyye, 253-276. https://doi.org/10.46231/sufiyye.1872651
Vancouver
Aydın S. Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi. Sufiyye. 2026:253-276. doi:10.46231/sufiyye.1872651
BibTeX
@article{Aydn2026,
author = {Aydın, Süreyha},
title = {Tasavvuf Düşüncesinde Kıskançlığın Muhabbet ve Gayretullah Bağlamında Değerlendirilmesi},
journal = {Sufiyye},
year = {2026},
number = {20},
pages = {253--276},
doi = {10.46231/sufiyye.1872651}
}
EUVIMED