EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tasavvuf Düşüncesinde Edeb Kavramının Istılahî Evrimi ve Usûlleşmesi (Hicrî I-VI. Asırlar)

Emre Can Çoldaş

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 377-402

DOI: 10.34085/buifd.1866511 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Emre Can Çoldaş. Die Arbeit nennt 64 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, tasavvuf düşüncesinin merkezî kavramlarından biri olan edebin hicrî I–VI. asırlar arasındaki ıstılahî evrimini ve kavramsal dönüşümünü görünür kılmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel tezi, edebe atfedilen amelî ve ahlâkî pratiklerin erken dönemlerden itibaren sûfîlerin hayatında fiilen var olduğu; ancak bu uygulamaların zamanla sistemleşerek tasavvufun “usûl ve metodoloji” dilini inşa eden teknik bir çatı kavrama dönüştüğüdür. Edeb; hicrî I–III. asırlarda ağırlıklı olarak takvâ, nefis terbiyesi ve Allah’ın hukukuna riayet ekseninde işleyen, sülûkün istikametini koruyan bir iç disiplin ilkesi olarak belirginleşmiştir. Hicrî IV. asırdan itibaren tasavvufun kurumsallaşma ve sistemleşme eğilimleriyle birlikte Serrâc, Mekkî ve Sülemî gibi isimlerin metinlerinde edeb; ibâdât ve muâmelât pratiklerini, seyr ü sülûkün işleyişini ve şeyh–mürid terbiyesini düzenleyen normatif bir “şart/usûl” karakteri kazanmıştır. Kuşeyrî, Hücvîrî ve Gazzâlî çizgisinde zâhir–bâtın bütünlüğünü kuran yerleşik bir meleke olarak daha kuşatıcı biçimde işlenen kavram, tekke düzeninin olgunlaşmasıyla tarikat hayatının görünür kurumsal kurallarını taşıyan bir dile evrilmiştir. Tasavvufun tecrübe merkezli yapısı, doğrulama ve meşruiyet ihtiyacını sürekli canlı tutar. Edeb, bu ihtiyaca cevap veren en kapsayıcı kavramlardan biri olarak pratikleri ölçüye bağlar; taşkınlık riskini temkinle dengeler ve Kur’ân–sünnete arz ilkesi etrafında meşruiyet sınırını görünür kılan bir iç denetim mekanizması üretir. Bu çerçevede âdâb metinleri, tasavvufun sahihlik ve süreklilik iddiasını koruyan norm kurucu bir usûl dilinin yazılı taşıyıcıları olarak okunmalıdır.

Zitieren

APA

Çoldaş, E. C. (2026). Tasavvuf Düşüncesinde Edeb Kavramının Istılahî Evrimi ve Usûlleşmesi (Hicrî I-VI. Asırlar). Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 377-402. https://doi.org/10.34085/buifd.1866511

Vancouver

Çoldaş EC. Tasavvuf Düşüncesinde Edeb Kavramının Istılahî Evrimi ve Usûlleşmesi (Hicrî I-VI. Asırlar). Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:377-402. doi:10.34085/buifd.1866511

BibTeX
@article{olda2026,
  author = {Çoldaş, Emre Can},
  title = {Tasavvuf Düşüncesinde Edeb Kavramının Istılahî Evrimi ve Usûlleşmesi (Hicrî I-VI. Asırlar)},
  journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {27},
  pages = {377--402},
  doi = {10.34085/buifd.1866511}
}
Kostenlos starten →