EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Önde Gelen Matbu Mushaflarda Vakf İşaretlerinin Kullanımı ve Yaklaşım Farkları

Mücella Hacımısıroğlu

Eskiyeni · 31.03.2026 · (61) · 475-530

DOI: 10.37697/eskiyeni.1801842 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Eskiyeni, online erschienen am 31.03.2026. Verfasst von Mücella Hacımısıroğlu. Die Arbeit nennt 74 Literaturangaben. Gefördert von: Yok.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Amaç: Bu araştırmanın amacı, matbuat döneminde öne çıkan mushaflarda kullanılan vakf alamet sistemlerini ve bu noktada oluşan yaklaşım farklarını belirlemek olarak ifade edilebilir. Hz. Osman zamanında istinsahı gerçekleşen ilk nüshalardan bu yana muhtelif dönemlerde ve coğrafyalarda sayısız mushaf istinsah edilmiş, matbaanın keşfinden sonra da bu faaliyetler matbaa marifetiyle sürdürülmüştür. Kur’an metni etrafında süreç içerisinde şekillenen ilmi birikim mushaflarda karşılık bulmuştur. Bu birikimin bir parçasını da vakf-ibtida bilgisi oluşturmaktadır. Zira erken dönemden itibaren Kur’an cümleleri arasındaki lafız-mana ilişkisini ve bunun mana takdirleri üzerine olan etkisini araştıran bu bilgisel alanda şekillenen teorik birikim, vakf alametlerinin kullanılmasıyla birlikte pratiğe aktarılmıştır. Bu kapsamda farklı alamet sistemleri varlık kazanmış ve bunlar muhtelif dönem ve coğrafyalarda mushaf kitabetinde uygulanmıştır. Bu makalede Muhallilâti Mushafı, Şekerzâde Seyyid Mehmet Efendi Mushafı, Kayışzâde Hafız Osman Efendi Mushafı, Kadırgalı Mustaf Nazif Efendi Mushafı, Tâc Mushafı, Kazan Mushafı, Emîriyye Mushafı, Şimerlî Mushafı, Fehd Mushafı ve Ezher Mushafı gibi bir dizi matbu mushaflar, vakf alametlerinin kullanımı ve yaklaşım farkları açısından incelemeye tabi tutulmuştur.Yöntem: Yazıda nitel araştırma yöntemi takip edilmiş ve öne çıkan matbu mushaflardan seçilen görseller eşliğinde bir inceleme yürütülmüştür. Vakf alametlerinin ilk olarak yazma mushaflarda kullanılmış olması sebebiyle yazıda vakf alametlerinin yazma mushaflardaki kullanımı hicri dördüncü asır sonrasına tarihlenen bir dizi yazma mushaf örnekleminde incelenmiş ve bunun üzerinden yazma mushaflar ile matbu mushaflar arasında vakf alametlerinin kullanımı açısından bir paralelliğin bulunup bulunmadığının tespitine çalışılmıştır. Keza matbu mushaflarda daha ziyade Muhammed Tayfûr es-Secâvendî’nin (öl. 560/1165) sistemine bağlı kalınmış oluşu sebebiyle yazıda bu sistem üzerinde daha kapsamlı durulmuş ve Secâvendî takipçilerinin sistemin gelişimine olan katkı boyutunun keşfine çalışılmış, bu incelemenin örneklemleri ilk örnekleri miladi on dokuzuncu asra ait matbu mushaflardan seçilmiştir.Bulgular: Vakf alametlerinin kullanımı noktasında matbu mushaflarda yazma mushaflardaki uygulamalara bağlı kalınmış, dolayısıyla da üç vakf sistemi takip edilmiştir. Bunlar Ebü Muhammed el-Umânî (öl. 450/1058), Secâvendî ve İbn Ebî Cum’a el-Hebtî es-Sumâtî’nin (öl. 930/1523) vakf alamet sistemleridir. Bu sistemler içinde Secâvendî sistemi belirgin bir hakimiyet elde etmiştir. Osmanlı, Türkiye ve Hint kıtasında basılan mushaflarda bu sisteme tam ittiba sergilenmiş, Kazan, Emîriyye, Şimerlî, Fehd ve Ezher Mushaflarında ise kısmi ittibada bulunulmuştur. Mağrib bölgesi Mushaflarında ise Hebtî’nin vakf sistemine bağlı kalma geleneği sürdürülmüştür.Sonuç: Matbu mushaflarda daha ziyade Secâvendî ve Hebtî’nin vakf sistemlerine bağlı kalınmıştır. Secâvendî’nin sisteminin bazı uygulamalarında şarih ve müstensihler marifetiyle bu sistemin geçirdiği gelişim de dikkate alınmış, bazılarında ise sisteme kısmi ittibada bulunulmuştur. Mağrib bölgesi mushaflarında ise Hebtî sistemine bağlı kalma geleneği korunmuştur. Umânî’nin vakf alamet sistemini kullanan uygulamalar olsa da bu birkaç örnek dışında yaygınlık elde edememiştir.

Förderung

  • Yok

Zitieren

APA

Hacımısıroğlu, M. (2026). Önde Gelen Matbu Mushaflarda Vakf İşaretlerinin Kullanımı ve Yaklaşım Farkları. Eskiyeni, 475-530. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1801842

Vancouver

Hacımısıroğlu M. Önde Gelen Matbu Mushaflarda Vakf İşaretlerinin Kullanımı ve Yaklaşım Farkları. Eskiyeni. 2026:475-530. doi:10.37697/eskiyeni.1801842

BibTeX
@article{Hacmsrolu2026,
  author = {Hacımısıroğlu, Mücella},
  title = {Önde Gelen Matbu Mushaflarda Vakf İşaretlerinin Kullanımı ve Yaklaşım Farkları},
  journal = {Eskiyeni},
  year = {2026},
  number = {61},
  pages = {475--530},
  doi = {10.37697/eskiyeni.1801842}
}
Kostenlos starten →