EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Azerbaycan’dan Anadolu’ya Taşınan Seyyid Nigârî’nin Mirası: Halk İnançları Etkileşimleri ve Değişimleri Üzerine Bir İnceleme

Rıza Karabağ

Eskiyeni · 31.03.2026 · (61) · 67-94

DOI: 10.37697/eskiyeni.1674820 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Eskiyeni, online erschienen am 31.03.2026. Verfasst von Rıza Karabağ. Die Arbeit nennt 56 Literaturangaben. Gefördert von: Herhangi bir fon, hibe veya başka bir destek alınmamıştır.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Amaç: Araştırma; tarihî Azerbaycan coğrafyasından (günümüzdeki Azerbaycan, Ermenistan ve bir kısım Gürcistan) Anadolu coğrafyasına, özellikle Amasya ve Tokat/Zile bölgesine taşınan Seyyid Mir Hamza Nigârî Karabağî mirasının bölgedeki halk inanışlarına etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Mir Hamza Nigârî’nin öğretileri ve pratiklerinin Tokat/Zile ve Amasya bölgesinde yurtlanan Karapapak ve Karakoyunlu Azerbaycan Türklerinin dinî, kültürel yaşamlarına ve halk inanışlarına nasıl yansıdığı araştırılmaktadır. Bu bağlamda, Seyyid Nigârî etkisinin izleri tarihî ve sosyokültürel zeminde nerede aranmalıdır? Amasya ve Tokat/Zile bölgesi ile Borçalı, Karabağ ve Gazah bölgelerinde uygulanan Nigârî kültürü ve halk inanışları arasında ne tür benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır? Günümüzde bu inanış ve ritüellerin devam edip etmediği sorularına cevap aranmaktadır. Seyyid Nigârî’ye dair çalışmalar, genellikle Divan’ını yayınlamak ve edebî yönüyle sınırlı kalmıştır. Bu çalışma, etkilediği bölgelerdeki halk inanışlarını karşılaştırmalı olarak incelemesi bakımından alana özgün bir katkı sunmaktadır.Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni benimsenmiştir. Çalışma, literatür taraması ile yarı yapılandırılmış görüşme formlarına dayalı mülakatlar aracılığıyla yürütülmüştür. Mülakatlar, 2017–2025 yılları arasında gerçekleştirilmiş; Türkiye’de Tokat ili Zile ilçesi ile Amasya merkez, Merzifon ve Suluova ilçelerinde yaşayan 18 katılımcı, Azerbaycan’ın Gazah, Bakü ve Berde şehirlerinde yaşayan 5 katılımcı ve Gürcistan’ın tarihî Borçalı bölgesinde yer alan günümüz Sagoroje kentinde yaşayan 2 katılımcı araştırmaya dahil edilmiştir. Katılımcıların belirlenmesinde kartopu (zincir) örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir.Bulgular: Çalışmanın tarihî zemini, Kafkas halklarının Rus işgal ve emperyalizmi sonucunda hürriyetlerini, kültürel kimliklerini ve inançlarını yitirme riskine uğramaları bağlamında ele alınmaktadır. Bu süreçte, Nakşibendîliğin Hâlidiyye kolunun mürşitleri önderliğinde, Anadolu Kuvâ-yi Milliye hareketine benzer gazavât/müridizm özgürlük mücadelesi başlatılmıştır. Seyyid Mir Hamza Nigârî, Hâlidiyye mürşidi olarak bu harekete katılmış; Rus kuvvetlerinin baskıları sonucunda kendisinin, ailesinin ve çevresinin özellikle Karapapak ve Karakoyunlu Azerbaycan Türklerinin Azerbaycan’dan Anadolu/Amasya bölgesine göçmesini, mücadelenin sürdürülmesini ve kendine özgü tarikat kültürünün bölgede yayılmasını sağlamıştır. Bu kültürün araştırılan söz konusu bölgelerdeki bağlıların halk inanışlarına tezahür şekilleri, benzerlikleri sürekliliği, tarihî ve sosyokültürel bağlamdaki izleri hakkında önemli bulgulara ulaşılmıştır.Sonuç: Hâlidiyye, klasik Nakşibendîlikten ayrı kendine has inanış ve ritüellere sahiptir. Hâlidiyye’de de Seyyid Nigârî’ye atfedilen, Azerbaycan’dan tevarüs eden kendine özgü ziyaret, halk inanışları ve ritüellerin varlığı tespit edilmiştir. Ancak bu inanış ve ritüeller, zamanla çeşitli hatalı aktarımlar ve anlam kaymaları sonucu daha aşırı formlara evrilmiş; dinî nitelikten ziyade kültürel bir kimlik kazanarak değişime uğramıştır. Özellikle eğitim seviyesi yüksek, kültürel farkındalığı gelişmiş genç nesiller arasında ritüellerin benimsenmediği ve zamanla unutulmaya yüz tuttuğu gözlemlenmiştir.

Förderung

  • Herhangi bir fon, hibe veya başka bir destek alınmamıştır

Zitieren

APA

Karabağ, R. (2026). Azerbaycan’dan Anadolu’ya Taşınan Seyyid Nigârî’nin Mirası: Halk İnançları Etkileşimleri ve Değişimleri Üzerine Bir İnceleme. Eskiyeni, 67-94. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1674820

Vancouver

Karabağ R. Azerbaycan’dan Anadolu’ya Taşınan Seyyid Nigârî’nin Mirası: Halk İnançları Etkileşimleri ve Değişimleri Üzerine Bir İnceleme. Eskiyeni. 2026:67-94. doi:10.37697/eskiyeni.1674820

BibTeX
@article{Karaba2026,
  author = {Karabağ, Rıza},
  title = {Azerbaycan’dan Anadolu’ya Taşınan Seyyid Nigârî’nin Mirası: Halk İnançları Etkileşimleri ve Değişimleri Üzerine Bir İnceleme},
  journal = {Eskiyeni},
  year = {2026},
  number = {61},
  pages = {67--94},
  doi = {10.37697/eskiyeni.1674820}
}
Kostenlos starten →