EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Kıraat-Dilbilim İlişkisi: İbnü’l-Hâcib’in el-Emâlî’n-Nahviyye’si

İhsan Sütşurup

ARTUKLU AKADEMİ · 31.05.2026 · 13 (1) · 245-266

DOI: 10.34247/artukluakademi.1865577 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift ARTUKLU AKADEMİ, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von İhsan Sütşurup. Die Arbeit nennt 59 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu araştırma, İslâmî ilimler geleneğinde kıraat ile Arap dilbilimi arasındaki ilişkiyi, İbnü’l-Hâcib’in el-Emâlî’n-Nahviyye adlı eseri özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın konusu, İbnü’l-Hâcib’in Kur’an âyetleri üzerine yaptığı imlâlarda kıraat farklılıklarını hangi ilmî ve metodolojik zeminde ele aldığı, bu farklılıkları nahiv ve sarf kuralları çerçevesinde nasıl temellendirdiği ve kıraatleri dilsel açıklamalarında nasıl konumlandırdığının tespit edilmesidir. Araştırmanın kapsamı, el-Emâlî’de yer alan ve doğrudan Kur’an âyetleri üzerine yapılan imlâlarla sınırlandırılmış, kıraat vecihlerinin açık biçimde zikredildiği ve nahvî tahlillerle ilişkilendirildiği örnekler esas alınmıştır. Çalışmanın önemi, İbnü’l-Hâcib’in çoğunlukla nahivci kimliğiyle değerlendirilmesine karşın, kıraat ilmindeki birikiminin Arap dili anlayışı üzerindeki etkisinin literatürde ihmal edilmiş olması ve bu ilişkinin açık biçimde ortaya konulmasıdır. Yöntem olarak nitel araştırma modeli benimsenmiş, metin tahliline dayalı bir inceleme yapılmış ilgili imlâlar nahiv ve sarf ilmi bağlamında dikkate alınarak yer yer semantik açılardan analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, İbnü’l-Hâcib’in kıraatleri mevcut nahiv kurallarına tâbi kılan katı bir anlayıştan ziyade, nahiv ve sarf kaidelerini kıraatlerin sahihliğini açıklayan ve temellendiren araçlar olarak kullandığı tespit edilmiştir. Ayrıca müellifin kıraatler arasında tercihte bulunurken ağırlıklı olarak kıraat-i seb‘ayı esas aldığı, yedi kıraat dışında kalan okuyuşlara ise neredeyse hiç yer vermediği anlaşılmıştır. Bu bilinçli tercihin, söz konusu kıraatlerin hem rivâyet zinciri bakımından güvenilir kabul edilmeleri hem de Arap dilinin yerleşik nahiv ve sarf kaideleriyle uyumlu oluşlarıyla temellendirildiği görülmüştür. İbnü’l-Hâcib’in kıraat ihtilaflarını çoğunlukla anlamı zenginleştiren dilsel imkânlar olarak değerlendirdiği, dil bakımından problemli gördüğü bazı okuyuşlarda ise eleştirisini kıraatlerin bizzat kendisine değil bu okuyuşları temellendirmek amacıyla ileri sürülen dilsel açıklamalara yönelttiği ortaya konmuştur. Ayrıca müellifin vakf meselelerinde de nahiv ve anlam bütünlüğünü esas alan tutarlı bir yaklaşım benimsediği, böylece kıraat, nahiv ve tilâvet unsurlarını birbirini tamamlayan disiplinler olarak ele aldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Zitieren

APA

Sütşurup, İ. (2026). Kıraat-Dilbilim İlişkisi: İbnü’l-Hâcib’in el-Emâlî’n-Nahviyye’si. ARTUKLU AKADEMİ, 13(1), 245-266. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1865577

Vancouver

Sütşurup İ. Kıraat-Dilbilim İlişkisi: İbnü’l-Hâcib’in el-Emâlî’n-Nahviyye’si. ARTUKLU AKADEMİ. 2026;13(1):245-266. doi:10.34247/artukluakademi.1865577

BibTeX
@article{Sturup2026,
  author = {Sütşurup, İhsan},
  title = {Kıraat-Dilbilim İlişkisi: İbnü’l-Hâcib’in el-Emâlî’n-Nahviyye’si},
  journal = {ARTUKLU AKADEMİ},
  year = {2026},
  volume = {13},
  number = {1},
  pages = {245--266},
  doi = {10.34247/artukluakademi.1865577}
}
Kostenlos starten →