EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tenzih İddiası ile Antropomorfik Söylemin Birlikteliği: Kadı Ebû Ya‘lâ’nın İbtâlü’t-Teʾvîlât Adlı Eserinin Eleştirel Okuması

İlhan Baran

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 433-459

DOI: 10.34085/buifd.1867032 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von İlhan Baran. Die Arbeit nennt 42 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

İslâm düşüncesinde ilâhî sıfatların yorumu, nassın lafzî anlamına bağlılık ile tenzih ilkesini muhafaza etme çabası arasında şekillenmiştir. Kur’ân ve sünnette yer alan haberî sıfatlar, Allah’ın aşkınlığını koruma zorunluluğu ile insan dilinin sınırlı ve tasvir edici yapısı nedeniyle teşbih ve tecsîm riskini bünyesinde barındırmıştır. Bu durum, bir yandan mecaz ve te’vîli esas alan akılcı, diğer yandan ise nassın zahirini merkeze alan literalist tutumları ortaya çıkarmıştır. Hanbelî gelenek, nassın zahirine sıkı bağlılığı ve te’vîli reddiyle bilinir; Ahmed b. Hanbel’in “bilâ keyf” ilkesi, sıfatların varlığını kabul edip mahiyetlerini açıklamaktan kaçınarak literal bağlılık ile tenzih iddiası arasında bir denge kurma girişimidir. Ne var ki zaman içinde isbât söylemi güçlendikçe zahirî bağlılığın pratik sonuçları, teşbih ve tecsîm çağrışımları tetikleyen bir zemine dönüşmüştür. Başlangıçta temkinli kalması amaçlanan dil, süreç içinde cihet, had, hareket, mekân ve sûret gibi kavramların kullanımıyla açıklayıcı ve tasvir edici bir mahiyet kazanmış; bu da Hanbelî sıfat anlayışının teşbih ve tecsîm ithamına maruz kalmasına neden olmuştur. Hicrî V. (XI.) yüzyılda Kadı Ebû Ya‘lâ’nın İbtâlü’t-teʾvîlât adlı eseri, Eş’arî kelâmcıların te’vîlci yaklaşımlarına karşı nassın zahirini koruma amacıyla yazılmış; fakat eserin dili ve metodolojisi bizzat teşbih riskine zemin hazırlayan öğeler barındırmıştır. Bu makale, Ebû Ya‘lâ’nın İbtâlü’t-teʾvîlât adlı eserini merkeze alarak Hanbelî literalizmin teorik iddiaları ile metnin fiilî söylemi arasındaki çelişkileri; teşbih ve tecsîm içeren tartışmalı sıfatlar bağlamında ele almayı ve bu geleneğin iç tutarlılığını değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Zitieren

APA

Baran, İ. (2026). Tenzih İddiası ile Antropomorfik Söylemin Birlikteliği: Kadı Ebû Ya‘lâ’nın İbtâlü’t-Teʾvîlât Adlı Eserinin Eleştirel Okuması. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 433-459. https://doi.org/10.34085/buifd.1867032

Vancouver

Baran İ. Tenzih İddiası ile Antropomorfik Söylemin Birlikteliği: Kadı Ebû Ya‘lâ’nın İbtâlü’t-Teʾvîlât Adlı Eserinin Eleştirel Okuması. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:433-459. doi:10.34085/buifd.1867032

BibTeX
@article{Baran2026,
  author = {Baran, İlhan},
  title = {Tenzih İddiası ile Antropomorfik Söylemin Birlikteliği: Kadı Ebû Ya‘lâ’nın İbtâlü’t-Teʾvîlât Adlı Eserinin Eleştirel Okuması},
  journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {27},
  pages = {433--459},
  doi = {10.34085/buifd.1867032}
}
Kostenlos starten →