Kādî Abdülcebbâr’ın Hz. Muhammed’in (sav) Nübüvveti Hususunda Şiî Gulât ile Münakaşası (Tesbîtu delâili’n-nübüvve Bağlamında)
Van İlahiyat Dergisi · 15.06.2026 · 14 (24) · 141-159
DOI: 10.54893/vanid.1856889 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Van İlahiyat Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Ramazan Gündüz. Die Arbeit nennt 36 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Muʻtezilî düşünceyi sistemleştirerek günümüze intikalinin mümessili olan Kâdî Abdülcebbâr’ın İslâm düşüncesindeki en önemli yönlerinden birisi nübüvvetin alâmetleri (delail) literatürüne yaptığı katkısıdır. Onun Tesbîtu delâili’n-nübüvve adlı eseri, nübüvvet müessesesini gerek Hıristiyanlık, Mecûsîlik, Maniheizm gibi gayri İslâmi unsurlara karşı müdafaa etmesi gerek Bâtınîler, Rafızîler, Karmatîler gibi Şiî gulâtın Hz. Muhammed’e (sav) karşı ortaya attıkları iddiaları cevaplandırması açısından önemli bilgiler ihtiva etmektedir. İslâm tarihinin fikri gelişiminin en mümbit asrı sayılan 9. ve 11. miladi yüzyıl arasında çoğunlukla Şîa içinden çıkan İsmâilî gulâtın Bâtınî-Karmatî grubuna karşı Sünnî ve Muʻtezilî âlimler yekvücut halinde İslam’ı savunmuş ve bu gurupların fikirlerinin İslâm dinine aykırı olduğunu ortaya koymak için fikrî mücadeleler vermişlerdir. Kâdî Abdülcebbâr bu mücadelede özellikle nübüvvetin savunulması ekseninde Şiî gulât olarak değerlendirdiği gruplara karşı önemli iddialar dile getirmiştir. O Tesbîtu delâili’n-nübüvve’sinde Şiî düşünceyi topyekûn mahkûm ederek onları adeta nübüvvetin düşmanı ilan etmiştir. İslâm peygamberinin meşruiyetini ortaya koymak için Yahudi ve Hıristiyanlar karşısında aklî ve nakli delilleri kullanarak yaptığı müdafaayı aynı şekilde Şiîler’e özellikle de Gulât-ı Şia’ya karşı kullanmıştır. Bu çalışmada Kâdî’nın Hz. Muhammed’in (sav) icra ettiği nübüvvet görevi, şahsiyeti, ailesi ve tıbb-ı nebevisi hakkındaki Şiî gulâtın iddiaları ve ithamları ele alınmıştır. Hz. Peygamberin nübüvvetini savunma sadedinde Rafizîler, Bâtınîler, Karmatîler gibi Şiî gulât karşısında Kur’an ve sünnetten bir takım nakli deliller getirmenin yanında Mu’tezile akılcılığının gereği olarak aklî deliller de kullanan Kâdî, Şiî gulât karşısında sergilenen diğer reddiyelerden farklı bir reddiye metodu geliştirmiştir. Kadî Abdülcebbâr’ın Şiîlerle yaptığı fikri münakaşa, dönemin sosyo-kültürel, dinî ve siyasi atmosferinin nasıl şekillendiği hakkında önemli ipuçları vermektedir. Bu çalışmada Kâdî Adülcebbâr’ın Nübüvvet savunmasında Gulât-ı Şia’ya karşı “mütevâtir haber” teorisini reddiye sadedinde nasıl kullandığı tahlil edilmeye çalışıldığı gibi Kâdî’nın Şiî gulâtı peygamber düşmanı olarak gösterme çabalarındaki motivasyonunun nasıl şekillendiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca Kâdî’nın dönemin mezhep münakaşalarında muhaliflerine yönelttiği iddialarında genellemeci yaklaşım göstererek bütün Şiî grupları mahkûm etmesindeki tutarsızlıklara da işaret edilmiştir.
Zitieren
APA
Gündüz, R. (2026). Kādî Abdülcebbâr’ın Hz. Muhammed’in (sav) Nübüvveti Hususunda Şiî Gulât ile Münakaşası (Tesbîtu delâili’n-nübüvve Bağlamında). Van İlahiyat Dergisi, 14(24), 141-159. https://doi.org/10.54893/vanid.1856889
Vancouver
Gündüz R. Kādî Abdülcebbâr’ın Hz. Muhammed’in (sav) Nübüvveti Hususunda Şiî Gulât ile Münakaşası (Tesbîtu delâili’n-nübüvve Bağlamında). Van İlahiyat Dergisi. 2026;14(24):141-159. doi:10.54893/vanid.1856889
BibTeX
@article{Gndz2026,
author = {Gündüz, Ramazan},
title = {Kādî Abdülcebbâr’ın Hz. Muhammed’in (sav) Nübüvveti Hususunda Şiî Gulât ile Münakaşası (Tesbîtu delâili’n-nübüvve Bağlamında)},
journal = {Van İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {24},
pages = {141--159},
doi = {10.54893/vanid.1856889}
}
EUVIMED