EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Cumhuriyet Dönemi Trabzon’da Medrese Eğitimi

Osman Taşkın

Trabzon İlahiyat Dergisi · 29.06.2026 · 13 (1) · 41-71

DOI: 10.33718/tid.1891766 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Trabzon İlahiyat Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Osman Taşkın. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu araştırma, Cumhuriyet döneminde Trabzon’da medrese geleneğinin hangi toplumsal, pedagojik ve kültürel dinamikler üzerinden sürdürüldüğünü incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde durum çalışması desenine dayanmaktadır. Veriler, Karadeniz’de Hoca Olmak adlı eserde yer alan kırk din görevlisinin sözlü tarih anlatılarından doküman incelemesi yoluyla elde edilmiş ve içerik analizi ile tematik olarak çözümlenmiştir.Bulgular beş temel başlık altında toplanmıştır. Medrese eğitimine yönelimin ekonomik imkânsızlıklar, din görevlisi olma arzusu, dinî kimliği koruma isteği ve nesiller arası bilgi aktarımı sorumluluğu gibi çok boyutlu nedenlere dayandığı görülmüştür. Medreseler özellikle kırsal bölgelerde hem bir meslek yolu hem de dinî kimliği muhafaza eden bir yapı olarak işlev görmüştür. Eğitim faaliyetleri, resmî kurumların ortadan kalkmasına rağmen camilerde, hoca evlerinde, dükkânlarda ve kırsal alanlarda sürdürülmüş; mekândan ziyade hocanın ilmî otoritesi belirleyici olmuştur.Medrese geleneğini taşıyan hocaların icâzet sahibi, klasik müfredata hâkim, çoğu zaman hasbî anlayışla hizmet eden ve talebelerinin maddi-manevi ihtiyaçlarını üstlenen şahsiyetler olduğu tespit edilmiştir. Kıraat alanında yetişen kurrâlar ise bölgeyi ulusal ölçekte bir ihtisas merkezine dönüştürmüştür. Öğrencilerin eğitim süreçlerinin maddi yoksunluklar, baskılar ve zor şartlar altında gerçekleştiği; buna rağmen güçlü hoca-talebe ilişkisi, kalfalık sistemi ve birebir tedris yöntemi sayesinde ilmî derinliğin korunduğu belirlenmiştir. Eğitim süreci icâzetle tamamlanmakta; bu durum hem ilmî silsileye katılımı hem de meslekî meşruiyeti temsil etmektedir. Medrese eğitimi imam, müftü, vaiz ve Kur’an kursu hocası gibi meslekî çıktılar üretmiş; aynı zamanda toplumsal dayanışmayı ve dinî hafızayı güçlendiren bir işlev üstlenmiştir. Medrese geleneğini taşıyan hocaların sadece öğretici değil; aynı zamanda toplumsal rehber, ahlaki otorite ve kriz dönemlerinde koruyucu figür olarak konumlandıkları belirlenmiştir. Son olarak, medrese eğitiminin yalnızca din görevlisi yetiştirmekle sınırlı kalmadığı; imam, müftü, vaiz ve Kur’an kursu hocası gibi meslekî çıktılar üretmenin yanında, bölgesel dinî hafızayı canlı tutan, toplumsal dayanışmayı güçlendiren ve dinî otoriteyi yeniden üreten bir işlev üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle araştırma, din eğitimi tarihi literatürüne bölgesel ölçekte özgün ve analitik bir katkı sunmaktadır.

Zitieren

APA

Taşkın, O. (2026). Cumhuriyet Dönemi Trabzon’da Medrese Eğitimi. Trabzon İlahiyat Dergisi, 13(1), 41-71. https://doi.org/10.33718/tid.1891766

Vancouver

Taşkın O. Cumhuriyet Dönemi Trabzon’da Medrese Eğitimi. Trabzon İlahiyat Dergisi. 2026;13(1):41-71. doi:10.33718/tid.1891766

BibTeX
@article{Takn2026,
  author = {Taşkın, Osman},
  title = {Cumhuriyet Dönemi Trabzon’da Medrese Eğitimi},
  journal = {Trabzon İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {13},
  number = {1},
  pages = {41--71},
  doi = {10.33718/tid.1891766}
}
Kostenlos starten →